Είναι μεγάλο πρόβλημα ο άνθρωπος. Σου γίνεται βάσανο και σταυρός ανανεούμενος, αν θέλης να σεβαστής τη φύσι του, να μην τον ακρωτηριάσεις, αλλά να τον δεχθής όπως είναι. Γι’αυτό όλα τα συστήματα, για ν’ αποφύγουν το βάσανο αυτό που δημιουργεί ο άνθρωπος, με προκρούστεια μέθοδο τον φέρνουν στα μέτρα τους, . Και οι ιδεαλισμοί τον εμπαίζουν με ανυπόστατους ρομαντισμούς, αφήνοντάς πεινασμένο, αμεταμόρφωτο και νεκρούμενο το σώμα της υπάρξεώς του. Έτσι ο άνθρωπος έλκεται αγνοούμενος, περιφρονούμενος, χρησιμοποιούμενος και ατιμαζόμενος. Και το δράμα του μένει ανοιχτό. Γιατί δεν χωρά ο άνθρωπος σ’ ένα νόμο ή σ’ ένα σχήμα. Δεν τον σώζει η στατική, νομική λογική. Αν σ’ αυτή θελήσωμε να τον κλείσωμε, θα τον βασανίσωμε, έστω κι αν θέλωμε από καλή διάθεσι, να τον κάνωμε σοφό, φρόνιμο, ή να του βελτιώσωμε τον χαρακτήρα. Τί να την κάμη τη βελτίωσι του χαρακτήρα αυτός που ζητά την αιωνιότητα;
Το ερώτημα είναι: υπάρχει κανείς που μπορεί να ελευθερώση τον άνθρωπο, να συντρίψη τα δεσμά της αιχμαλωσίας που τον κρατούν κάθειρκτο; Υπάρχει κανείς που μπορεί να διαλύση τα είδωλα που τον αποπνίγουν, και να του δώση της ελευθερία του άλλου κόσμου, που ζητά σ’ αυτόν τον κόσμο από σήμερα; Μόνο το σήμερα ζη ο άνθρωπος. Το σήμερα θέλει αιωνιότητα, όχι το αύριο, για να δεχθή την Αλήθεια. Θέλομε να ζήσωμε όλοι για όλα. Που θα το βρούμε αυτό; Ποιος ανέχεται την ανυπόφορη απαίτησί μας, χωρίς να τα χάση και να συνθλιβή αυτός και το καθεστώς του, χωρίς να μας κλείση το στόμα με φίμωτρο δικτατορίας ή με το ψεύτικο ψωμί της εν φυλακή ελευθερίας και του λιμού της ευμάρειας; Ποιος θα μας πάρη στα σοβαρά, αφήνοντάς μας να του μιλήσουμε ελεύθερα, όπως μιλά η φύσι μας; Ποιος θα ανεχθή τον άνθρωπο; Μόνο Αυτός που μας έπλασε μας ξέρει πριν γεννηθούμε και αφού πεθάνωμε. Ζητούμε Αυτόν που έχομε. Και θέλομε να πραγματοποιήσωμε αυτό που είμαστε. Μόνο μέσα στη Θεία Λειτουργία η απαίτησι κορέννυται. Τα υπέρ φύσιν και αίσθησιν δίδονται από σήμερα. «Νυν τα ανήκουστα ηκούσθη» και τα άρρητα αρρήτως ελέχθη. Τα πάντα γέμισαν από φως, ανθρωπιά και ουράνια παράκλησι.» «Ήλθεν η της ζωής βασιλεία και κατελύθη του θανάτου το κράτος και γέγονεν άλλη γέννησις, βίος έτερος, άλλο ζωής είδος, αυτής της φύσεως ημών μεταστοιχείωσις». Τα πάντα υπάρχουν θεανθρώπινα. Τίποτα δεν υπάρχει ψεύτικο. Τίποτε δεν υπάρχει αναπόδεικτο. Καμμία απορία δεν μένει άλυτη. Και καμία απάντηση δεν κλείνει το δρόμο για νέες ερωτήσεις. Τα παν καθολικά κοινωνείται. Είναι αισθητό, τωρινή γεύσι της ζωής. Τα πάντα έγιναν ένα θαυμαστό παρόν στο πρόσωπο του Θεανθρώπου, που είναι το Α και το Ω της δημιουργίας και «τας αρχάς των όντων τοις πέρασιν ουκ εά συναφίστασθαι». Όλη η ιστορία είναι μία μονο Θεία Λειτουργία, και όλος ο κόσμος έγινε ένας ναός, οίκος Θεού, μία μόνη οικογένεια. Όλα είναι φωτισμένα και καταγλαϊσμένα με το άκτιστο και άδυτο φάος. Είναι σπασμένα τα κλείθρα του Άδη. Σχισμένα τα σάβανα των συστημάτων. Αναποδογυρισμένα τα τραπέζια των κολλυβιστών κάθε είδους. Και συντριμμένα όλα τα είδωλα, από τον Συντρίψαντα το κράτος του θανάτου. Υπάρχει χώρος, για να ζήση ο άνθρωπος. Είναι καλεσμένα τα μωρά, τα ασθενή, τα εξουθενημένα και τα μη όντα. Είναι καλεσμένοι οι χωλοί, οι τυφλοί, οι ανάπηροι στο Δείπνο, στη Ζωή, στη θεολογία.
Είναι καλεσμένος ο άνθρωπος. Δεν αφορά τους ειδικούς η Ορθόδοξη λειτουργική θεολογία. Αλλά χορταίνει τους πεινασμένους, ποτίζει τους διψασμένους, παρηγορεί τους πονεμένους και τους κλαμένους. Αφορά τον άνθρωπο, όχι την ειδίκευσι. Δεύτε, «ίνα γεμισθή ο οίκος μου». Είναι η φωνή του Οικοδεσπότη. Έρχονται και το πλήθος αυξάνει τον χώρο και τη χαρά. Γιατί δεν έχομε συνωστισμό όχλου, κορεσμό θέσεων, αλλά περιχώρησι αγαπωμένων προσώπων. «Γέγονεν ως επέταξας, και έτι τόπος εστί». Όλοι προσδέχονται όλους. Συγχωρούν. Συγχωρούνται. Και περιχωρούνται. Εδώ προσωποποιείται και παίρνει όνομα ο άνθρωπος, που με τη φιλαυτία και ανταρσία του είχε εκπέσει στην κατάστασι της απομονωμένης μονάδος. Με το να γίνει Υιός του Θεού «υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού» έλαβε «όνομα, το υπέρ παν όνομα». Με το να πεθάνη Εκείνος από αγάπη, για να ζήσωμε εμείς, ήλθε στον κόσμο ο νέος τρόπος ζωής, που ανιστά το πρόσωπο. Με το να σταυρωθή εδοξάσθη. Το «ούπω γαρ ην Πνεύμα άγιον, ότι Ιησούς ουδέπω εδοξάσθη» σημαίνει ότι ο Ιησούς ουδέπω εσταυρώθη. Και μεις παίρνομε όνομα βαπτιζόμενοι εν τω θανάτω του Ιησού. Γινόμεθα πρόσωπα, «μηκέτι εαυτοίς ζώντες». Δοξαζόμεθα και λαμβάνουμε τη χάρι του Πνεύματος, ταπεινούμενοι, υπομένοντες την ατιμίαν του καθ’ημέραν σταυρού. Πλουτούμεν κενούμενοι δια τον Πτωχεύσαντα υπέρ ημών. Είμεθα οι «μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες». Όλοι ανακεφαλαιώνουν τα πάντα. Και καθένας μπορεί ελεύθερα να ακολουθήση τον δρόμο του «εν παντί καιρώ και τόπω».
Ο Κύριος διαλύει τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως με το να καλή κατ’ όνομα τα ίδια πρόβατα και να εκβάλη αυτά στην ευρυχωρία που ορίζει η Θεία Λειτουργία. Δεν παρεμποδίζει η ελευθερία των προσώπων από την οποιαδήποτε αιχμαλωσία. Και δεν θίγεται η ενότης των από την οποιαδήποτε διασπορά. Οι διεσπαρμένοι δεν πλανώνται, αλλά είναι «συνηγμένοι δια Κύριον». Η ενότης έχει τη χάρι και την ευρυχωρία της διασποράς. Και τη διασπορά τη θέρμη και την ασφάλεια της συναγωγής. Από όλη τη λειτουργική κοινότητα και τη διάρθρωσί της λατρεύεται και δοξάζεται η Παναγία Τριάς, «η διαίρεσει την ένωσιν και έμπαλιν έχουσα». Το αληθινό –και διεσπαρμένο- είναι ενωμένο. Το ψεύτικο –και ενωμένο- είναι χωρισμένο και ανύπαρκτο. Στη Θεία Λειτουργία ζητούμε την ενότητα της πίστως και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, άρα, την αιώνιο ζωή και θεία περιχώρησι, και όχι την ανθρώπινη συνάρτησι ή συμμαχία.
π. Βασίλειος Γοντικάκης
Προηγούμενος της Ιεράς Μονή Ιβήρων
Αύριο είναι Κυριακή της Τυρινής, και η εκκλησία μας πριν μπούμε στην μεγάλη Τεσσαρακοστή μας ζητάει να κάνουμε μια πράξη που θα δώσει νόημα στην νηστεία και τις προσευχές μας. Να συγχωρήσουμε. Μονάχα μια καρδιά που συγχωρεί κι αγαπά μπορεί να αισθανθεί τα βήματα του Θεού μέσα της.
Οι άνθρωποι δυσκολευόμαστε να συγχωρήσουμε για πολλούς λόγους, κυρίως όμως από φόβο. Ο φόβος μας κάνει να αμυνόμαστε, να κλεινόμαστε να βγάζουμε αγκάθια και στο τέλος να πληγωνόμαστε και να πληγώνουμε.
Κι όμως η συγχώρεση είναι ένας δρόμος προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση, την εξέλιξη και ωρίμανση της ύπαρξης μας. Η συγχώρεση δεν είναι απλά μια άγευστη και άοσμη ηθική. Ένα πρέπει. Ένας ακόμη φόβος απέναντι στην τιμωρία του Θεού.
Επιλέγω την συγχώρεση γιατί έτσι αισθάνομαι να μεγαλώνει ο Θεός μέσα μου, να πλαταίνω κι ανθίζω ως ύπαρξη. Να γεμίζω φως και χαρά. Θες να είσαι χαρούμενος, υγιής, λαμπερός και φωτεινός, να αισθάνεσαι το πνεύμα σου να μεγαλώνει, να ανθίζει και να ομορφαίνει; Μάθε να αγαπάς και να συγχωρείς.
Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ζεις δίχως όρια αλλά ότι ζεις δίχως κακία. Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς αλλά ότι προχωράς. Πας παρακάτω την ζωή σου, αλλάζεις σελίδες, γράφεις πάνω σε νέο πίνακα την διαδρομή της ύπαρξης σου. Δίχως τοξικά συναισθήματα, εκδίκησης και μνησικακίας, δίχως τα ψυχικά σακιά που γονατίζουν τα βήματα της ψυχής σου. Ξεφορτώσου κάθε τοξικό συναίσθημα που σε αρρωσταίνει ζήσε πιο κοντά σε αυτό που σε έφτιαξε ο Θεός να είσαι, φως και χαρά.
Θυμάμαι μια φορά συνάντησα έναν ευλογημένο άνθρωπο του Θεού, έναν μοναχό, που όταν σου μιλούσε ένιωθες την ανάσα του να σκορπά μια απίστευτη ευωδία, σαν άρωμα δεκάδων ανθισμένων ρόδων. Ήταν τόσο γλυκός και θετικός, ξεκουραζόσουν κοντά του, διότι είχε συγχωρέσει μέσα του, δηλαδή είχε κάνει χώρο ανάπαυσης στις σκιές και τα τραύματα του. Είχε κάνει ειρήνη με τον εαυτό του και με εκείνους που τον πίκραναν.
Όταν συγχωρώ καλούμε να χωρέσω μέσα μου εκείνους που δεν ταιριάζουν μαζί μου ή εγώ δεν ταιριάζω με αυτούς. Να χωρέσω μέσα μου, εκείνος που με δυσκόλεψαν ή με πόνεσαν, να τους δώσω χώρο στην καρδιά και την ζωή μου. Να πω «έλα πατέρα, έλα μητέρα, έλα φιλέ, έλα συνάδελφε, ή προϊστάμενε, κάθισε και εσύ μέσα μου. Έχει χώρο και για σένα…».
Αυτό σημαίνει συ-γχωρώ, ότι δίνω τον χώρο που πρέπει να εχει ο καθένας στην καρδιά μου. Εγώ τον τοποθετώ. Δηλαδή αρχίζω να αναγνωρίζω ότι όλοι αυτοί που είδα, γνώρισα και συνδέθηκα μαζί τους, παίζοντας κάποιο ρόλο στην ζωή μου, δεν ήταν τυχαία πρόσωπα. Όλοι κάτι με δίδαξαν, κάτι μου έμαθαν, κάτι εξυπηρέτησαν, κάπου με ζόρισαν ή με ευλόγησαν. Πάντες υπήρξαν δάσκαλοι μου, που επέτρεψε ο Θεός να έρθουν στην ζωή μου και εγώ να μπω στην δική τους, ώστε μέσα από μια δύσκολη ή ευλογημένη αλληλεπίδραση να δώσουν και να πάρουν μαθήματα ζωής.
Είμαστε όντα που πορευόμαστε προς την Βασιλεία του Θεού, και στο δρόμο μας πρέπει να λάβουμε μαθήματα πνευματικής εξέλιξης. Κάθε πρόσωπο, κάθε εμπειρία και γεγονός, είναι και μια πρόσκληση και πρόσκληση σε μάθημα αθανασίας.
Γι’ αυτό πρέπει να συγχωρήσουμε, για να προχωρήσουμε…..
Μας περιμένει η ζωή, μας περιμένει ο ουρανός...
π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος
Η παρακάτω σύντομη προσευχή που αποδίδεται στον Άγιο Εφραίμ το Σύρο, μπορεί να ονομαστεί ως η προσευχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Λέγεται δυό φορές στο τέλος κάθε Ακολουθίας από τη Δευτέρα ως την Παρασκευή.
«Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου, πνεύμα αργίας, περιεργίας, φιλαρχίας, και αργολογίας μη μοι δως. Πνεύμα δε σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, υπομονής, και αγάπης χάρισε μοι τω σω δούλω. Ναι Κύριε Βασιλεύ, δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα, και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου· ότι ευλογητός ει εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
Μετάφραση:
«Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου, μην παραχωρήσεις να με κυριέψει το πνεύμα της αργίας, της περιέργειας, της φιλαρχίας και της αργολογίας. Πνεύμα σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, υπομονής και αγάπης χάρισε σε μένα τον δούλο σου. Ναι, Κύριε, Βασιλιά μου, δος μου το χάρισμα να βλέπω τις δικές μου αμαρτίες και να μην κατακρίνω τον αδελφό μου. Γιατί είσαι άξιος κάθε δοξολογίας στους ατελεύτητους αιώνες. Αμήν».
Η προσευχή μας βοηθεί στον προσωπικό αγώνα της μετάνοιας αναφέροντας τις πνευματικές αρρώστιες από τις οποίες πρέπει να θεραπευθούμε ώστε να μπορέσουμε να στραφούμε στο Θεό. Στην αρχή ο πιστός δέχεται τον Θεό ως κύριο της ζωής του και ομολογεί την αφοσίωση του σ’ αυτόν. Τον παρακαλεί να μην επιτρέψει για λόγους παιδαγωγικούς τους διάφορους πειρασμούς, που συνήθως παραχωρούνται για ωφέλεια του ανθρώπου. Η έκφραση «Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου» αναφέρεται στο βιβλίο Σοφία Σειράχ, στο οποίο υπάρχει και μία παρόμοια έκφραση: «Κύριε και Θεέ της ζωής μου». Ο Κύριος είναι αυτός που δίνει τη ζωή.
Το πνεύμα της αργίας
Το πνεύμα της αργίας, της τεμπελιάς, της παθητικότητας, μας κάνει να νομίζουμε ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε, δεν μπορούμε να ανέβουμε και μας οδηγεί σε πνευματική φθορά. Έτσι δεν επιθυμούμε την αλλαγή προς το καλύτερο, οι καρδιές μας δεν κατευθύνονται προς τα άνω αλλά βυθίζονται στα κάτω. Η αργία δηλητηριάζει κάθε βήμα μας και γίνεται ρίζα όλης της αμαρτίας. Ο πιστός σταματά τον πνευματικό του αγώνα, και δεν κοπιάζει για τη σωτηρία του.
Το πνεύμα της περιέργειας
Η αργία γεννά το πνεύμα της περιέργειας. Περιέργεια σημαίνει τη δειλία. Αυτή γεννά την αποθάρρυνση, την απαισιοδοξία, την απελπισία. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να βλέπει κάθε καλό και θετικό, Είναι μια δαιμονική δύναμη που γεμίζει με το ψέμα σκοτάδι τη ψυχή και κάνει τον άνθρωπο να μη μπορεί να δει τον Θεό και να τον επιθυμήσει, δεν έχει θέληση να αγωνιστεί πνευματικά.
Το πνεύμα της φιλαρχίας
Το πνεύμα της αργίας και της περιέργειας δημιουργούν στη ζωή την επιθυμία της φιλαρχίας δηλ. της φιλοπρωτίας. Ο εαυτός μου γίνεται κέντρο του κόσμου. Η ζωή μου γίνεται εγωιστική και εγωκεντρική και όλοι οι άλλοι γίνονται μέσα για τη δική μου ικανοποίηση. Ο Θεός δεν είναι ο Κύριος και Δεσπότης της ζωής μου αλλά το εγώ μου. Η επιθυμία της φιλαρχίας με κάνει να κρίνω οτιδήποτε με τις δικές μου ανάγκες, επιθυμίες και κρίσεις και στις σχέσεις μου με τους άλλους ζητώ να υποτάσσονται σε μένα. Η φιλαρχία μου εκφράζεται όχι μόνο σαν ανάγκη να εξουσιάζω τους άλλους αλλά και σαν έλλειψη ενδιαφέροντος, σεβασμού και φροντίδας γι’ αυτούς.
Το πνεύμα της αργολογίας
Μόνο στον άνθρωπο δόθηκε, σαν το μεγαλύτερο δώρο, το χάρισμα του λόγου. Είναι η σπουδαιότερη έκφραση της θείας εικόνας αλλά και ένας μεγάλος κίνδυνος για την πτώση, την καταστροφή και την αμαρτία. Ο λόγος σώζει αλλά και σκοτώνει. Ο λόγος λέει την αλήθεια αλλά και το ψέμα. Όταν δεν υπηρετεί τον Θεό γίνεται αργολογία και δύναμη της αμαρτίας. Αργολογία, είναι η φλυαρία, η κατάκριση, η καταλαλιά, αλλά και ο λόγος που δεν ωφελεί, οι ανοησίες, λόγια που δεν χρειάζονται, είναι άχρηστα. Συχνά ομολογούμε ότι «πήγα και σκότωσα την ώρα μου». «Λόγος αργός», δηλαδή μη ουσιαστικός «μη εκπορευέσθω» (Εφεσ. 4,29), να μην βγαίνει από το στόμα μας λέει ο Απ. Παύλος. Και συμπληρώνει ο Απ. Ιάκωβος: «Ει τις εν λόγῳ ου πταίει, ούτος τέλειος ανήρ»(Ιακ. 3,1).
Αυτά τα τέσσερα σημεία είναι τα εμπόδια για την μετάνοια που πρέπει να ξεπεραστούν. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με την βοήθεια του Θεού. Γι’ αυτό και στο πρώτο μέρος της προσευχής ο αβοήθητος άνθρωπος φωνάζει μέσα από τα βάθη της καρδιάς του.
Στο δεύτερο μέρος η προσευχή αναφέρεται στους τέσσερεις θετικούς στόχους της μετάνοιας.
Το πνεύμα της Σωφροσύνης
Σωφροσύνη σημαίνει εγκράτεια, αγνότητα, καθαρότητα στο σώμα και στην ψυχή. Είναι η αρετή η αντίθετη στην σαρκική διαφθορά, που είναι αποξένωση του σώματος από τη ζωή και τον έλεγχο του πνεύματος. Ο Κύριος επαναφέρει τη σωφροσύνη μέσα μας με το να μας οδηγεί στον Θεό. Αυτό γίνεται με εγκράτεια του νου και του σώματος και με σκληρή άσκηση. Η καθαρότητα της ψυχής εγγυάται τη θέα του Θεού: «Μακάριοι οι καθαροί τη καρδίᾳ ότι αυτοί, τον Θεόν όψονται» (Ματθ. 5,8).
Το πνεύμα της ταπεινοφροσύνης
Ο πρώτος και σπουδαίος καρπός της σωφροσύνης είναι η ταπεινοφροσύνη. Είναι η νίκη της αλήθειας μέσα μας και η απομάκρυνση του ψεύδους μέσα στο οποίο συνήθως ζούμε. Μόνο με τη ταπεινοφροσύνη μπορεί κανείς να δει τα πράγματα όπως είναι και έτσι να δει το μεγαλείο, την καλωσύνη και την αγάπη του Θεού στο καθετί. Να γιατί ο Θεός «υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν» και ότι «ο ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται» (Λουκ. 18,14). Επίσης, ο πρώτος μακαρισμός αφιερώνεται στους ταπεινούς: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, ότι αυτών εστιν η βασιλεία των ουρανών» (Ματθ. 5,3).
Το πνεύμα της υπομονής
Ο άνθρωπος συνήθως είναι ανυπόμονος και βιάζεται να κρίνει και να καταδικάσει τους άλλους. Με ατελή και διαστρεβλωμένη γνώση των πραγμάτων που έχει, όλα τα μετρά με βάση τις δικές του ιδέες και προτιμήσεις. Θέλει η ζωή του να είναι πετυχημένη τώρα, αυτή τη στιγμή. Η υπομονή, βέβαια, είναι μια αληθινά θεϊκή αρετή. Ο Θεός είναι υπομονετικός γιατί βλέπει το βάθος όλων των πραγμάτων. Όσο πιο κοντά είμαστε στο Θεό τόσο περισσότερο υπομονετικοί γινόμαστε. «Εν τη υπομονή υμών κτήσασθαι τας ψυχάς υμών» (Λουκ. 21,19),
Το πνεύμα της αγάπης
Η αγάπη είναι ο καρπός όλων των αρετών, κάθε καλλιέργειας και κάθε προσπάθειας. Είναι το δώρο του Θεού που αποτελεί σκοπό για κάθε πνευματική προετοιμασία και άσκηση.
Η λέξη «πνεύμα» που χρησιμοποιείται μπροστά από τις αμαρτίες και τις αρετές σημαίνει να μας δώσει ο Θεός τη διάθεση, το φρόνημα, τον πόθο να επιθυμήσουμε αυτές τις αρετές και να μισήσουμε αυτές τις αδυναμίες.
Στην τελική αίτηση της προσευχής ζητάμε: «…δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου…» που φανερώνει τον κίνδυνο της υπερηφάνειας, που είναι η πηγή του κακού. Δεν είναι αρκετό να βλέπουμε τα δικά μας αμαρτήματα γιατί ακόμα και αυτή η φαινομενική αρετή μπορεί να μετατραπεί σε υπερηφάνεια. Η ψευδοευσέβεια που είναι το κάλυμμα της ταπεινοφροσύνης και της αυτομεμψίας μπορεί να οδηγήσει στην υπερηφάνεια. Αυτή μπορεί να εξαφανιστεί μόνο όταν βλέπουμε τα δικά μας σφάλματα και δεν κατακρίνουμε τους αδελφούς μας.
Μετά από κάθε αίτηση στην προσευχή που αναφέραμε κάνουμε μια μετάνοια (γονυκλισία). Οι μετάνοιες αποτελούν ένα από τα χαρακτηριστικά ολόκληρης της λατρείας της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, είναι τα ψυχοσωματικά δείγματα της μετάνοιας, της λατρείας, της ταπεινοφροσύνης, είναι μια ιεροτελεστία κατ’ εξοχήν αυτής της περιόδου.
(Αλέξανδρος Χριστοδούλου, Θεολόγος)
Η Ακολουθία του Αποδείπνου ανήκει στις Ακολουθίες του Νυχθημέρου.
Το Απόδειπνο, είναι ευρύτερα γνωστή λόγω της συχνής, μάλλον καθημερινής, χρήσης της. Το Απόδειπνο είναι η δεύτερη στη σειρά Ακολουθία του Νυχθημέρου (μετά τον Εσπερινό, που είναι η πρώτη) και ακολουθεί το Μεσονυκτικό.
Α΄. Η προέλευση της Ακολουθίας
Το Απόδειπνο είναι μία από τις γνωστές ακολουθίες της Εκκλησίας. Πρόκειται για ακολουθία που αρχικά αποτελούσε κατ’ ιδίαν προσευχή των μοναχών, τελούμενη «ἐν τοῖς κελλίοις». Με την πάροδο των χρόνων οι μοναχοί, ακολουθώντας την αγαπημένη τους τακτική, αύξησαν το περιεχόμενο της ακολουθίας, με αποτέλεσμα να αποκτήσει αξιοσημείωτο μήκος. Επειδή, όμως, η ακολουθία ξέφυγε από τα όρια των μονών (σ’ αυτό βοηθούσε και η επικράτηση του μοναχικού τυπικού) και εισήλθε στις ενορίες, η μεγάλη χρονική διάρκεια αποτέλεσε πρόβλημα για την καθημερινή τέλεσή της. Έτσι, κατά τον 14ο με 15ο αιώνα δημιουργήθηκε αναγκαστικά μία επιτομή της, που έλαβε την ονομασία «Μικρό Απόδειπνο», για να ξεχωρίζει από την αρχική ακολουθία, η οποία θα ονομαζόταν πλέον «Μέγα Απόδειπνο».
Το Μικρό Απόδειπνο, ως νεότερο και μικρότερο σε έκταση, επικράτησε στις ενορίες, ενώ το Μέγα περιορίστηκε ως ακολουθία της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αφ’ ενός να παραμείνει και να καθιερωθεί το (Μικρό) Απόδειπνο ως καθημερινή ακολουθία, για χρήση από όλους τους πιστούς. Αφ’ ετέρου, το Μέγα δεν λησμονήθηκε, αλλά παρέμεινε σε χρήση κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Η λειτουργική αυτή περίοδος είναι κατάλληλη για μακροσκελείς ακολουθίες αλλά και αρκετά συντηρητική για μεγάλες αλλαγές. Έτσι, καθιερώθηκε η τέλεσή του ακόμη και στους ενοριακούς ναούς. Το Μεγάλο Απόδειπνο τελείται από τη Δευτέρα ως την Πέμπτη των εβδομάδων της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ενώ την Παρασκευή τελείται το
Β΄ Η Θεολογική σημασία του Αποδείπνου
Το Απόδειπνο τελείται μεταξύ δείπνου και κατάκλισης. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μεγάλου Βασιλείου «συμπληρωθείσης δὲ τῆς ἡμέρας, ἡ εὐχαριστία περὶ τῶν ἐν αὐτῇ δεδομένων ἡμῖν ἢ κατωρθωμένων ἡμῖν, καὶ τῶν παρεθέντων ἡ ἐξαγόρευσις, εἴτε ἑκούσιον, εἴτε ἀκούσιον, εἴτε που καὶ λανθάνον πλημμέλημα γέγονεν, ἢ ἐν ῥήμασιν, ἢ ἐν ἔργοις, ἢ κατ’ αὐτὴν τὴν καρδίαν, περὶ πάντων ἐξιλεουμένων ἡμῶν διὰ τῆς προσευχῆς τὸν Θεόν. Μέγα γὰρ ὄφελος ἡ ἐπίσκεψις τῶν παρελθόντων πρὸς τὸ μὴ τοῖς ὁμοίοις αὖθις περιπεσεῖν. Διό φησιν· Ἃ λέγετε ἐν ταῖς καρδίαις ὑμῶν, ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε. Καὶ πάλιν, τῆς νυκτὸς ἀρχομένης, ἡ αἴτησις τοῦ ἀπρόσκοπον ἡμῖν καὶ φαντασιῶν ἐλευθέραν ὑπάρξαι τὴν ἀνάπαυσιν· λεγομένου καὶ ἐν ταύτῃ τῇ ὥρᾳ ἀναγκαίως τοῦ ἐνενηκοστοῦ ψαλμοῦ»17. Δύο θεματικούς άξονες για αυτήν την ακολουθία παρουσιάζει ο Μέγας Βασίλειος: ευχαριστία για την παρελθούσα ημέρα και προσευχή για ήρεμο ύπνο και ανάπαυση, κατά την επερχόμενη νύκτα.
Είναι, λοιπόν, το Απόδειπνο ευχαριστία στον Θεό για τη νύκτα που πλησιάζει και θα προσφέρει ανάπαυση στον κουρασμένο άνθρωπο, αλλά και μία υπόμνηση του θανάτου, αφού ο νυκτερινός ύπνος είναι ένας τύπος του θανάτου, του μεγάλου ύπνου, από τον οποίο θα «ξυπνήσουμε» με την κοινή Ανάσταση κατά τη Δευτέρα Παρουσία. Επιπλέον, είναι μία προσευχή ώστε να περάσουν οι πιστοί την νύκτα ήρεμα και ανεπηρέαστα από τις επιθέσεις των σκοτεινών δυνάμεων. Είναι γνωστό στην παράδοσή μας, ότι η νύκτα είναι πρόσφορη για την εκδήλωση τέτοιων επιθέσεων, από τις οποίες σώζει ο Κύριος.
Γ΄ Η τυπική διάταξη της Ακολουθίας
Όπως είδαμε, περί τον 14ο αιώνα υπήρξε η ανάγκη δημιουργίας μίας επιτομής της ακολουθίας του Αποδείπνου, κατάλληλη για χρήση στις ενορίες, αφού η μοναστηριακή ήταν εκτενής για τους λαϊκούς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να τελούνται δύο ακολουθίες, το Μέγα Απόδειπνο, κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και το Μικρό Απόδειπνο, κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου λειτουργικού έτους. Δηλαδή, το μεγαλύτερο σε έκταση (το Μεγάλο) ψάλλεται λιγότερες ημέρες, τις νηστίσιμες (Τεσσαρακοστή), ενώ τον υπόλοιπο χρόνο «συστέλλεται», καθώς αντικαθίσταται με το Μικρό.
Το Μέγα Απόδειπνο ψάλλεται πάντοτε στον κυρίως ναό, και στις μονές και στις ενορίες.
Το διάγραμμα της ακολουθίας του Μεγάλου Αποδείπνου έχει ως εξής:
– «Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν…», «Βασιλεῦ Οὐράνιε, Παράκλητε…».
– Τρισάγιο
Α΄ ΜΕΡΟΣ
– Οι έξι Ψαλμοί του Αποδείπνου: 4ος «Ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαί με εἰσήκουσάς μου…», 6ος «Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με…», 12ος «Ἕως πότε, Κύριε, ἐπιλήσῃ μου εἰς τέλος;…», 24ος «Πρὸς σέ, Κύριε, ἦρα τὴν ψυχήν μου…», 30ος «Ἐπὶ σοί, Κύριε, ἤλπισα…» και 90ος «Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου…».
– «Μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός…»
– Τρία τροπάρια «Τὴν ἡμέραν διελθών…», «Τὴν ἡμέραν παρελθών…» και «Τὴν ἡμέραν διαβάς…».
– «Ἡ ἀσώματος φύσις…»
– Το Σύμβολο της Πίστεως
– «Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε…»
– Τροπάρια (τρία)
– Ευχή του Μεγάλου Βασιλείου «Κύριε, Κύριε, ὁ ῥυσάμενος ἡμᾶς…»
Β΄ ΜΕΡΟΣ
– «Δεῦτε προσκυνήσωμεν…» (τρίς)
– 50ος Ψαλμός «Ἐλέησόν με ὁ Θεὸς…»
– 101ος Ψαλμός «Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου…»
– Προσευχή Μανασσή «Κύριε παντοκράτορ, ὁ Θεὸς τῶν Πατέρων ἡμῶν…»
– Τρία τροπάρια
– Ευχή «Δέσποτα Θεέ, Πάτερ παντοκράτορ»
Γ΄ ΜΕΡΟΣ
– «Δεῦτε προσκυνήσωμεν…» (τρίς)
– 69ος Ψαλμός «Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες…»
– 142ος Ψαλμός «Κύριε εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου…»
– Δοξολογία «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ…»
– «Κύριε τῶν Δυνάμεων…»
– Ευχή «Ὁ ἐν παντὶ καιρῷ…»
– Ευχή «Ἄσπιλε, ἀμόλυντε, ἄφθορε…»
– Ευχή «Καὶ δὸς ἡμῖν, Δέσποτα…»
– Ευχή «Ὑπερένδοξε, ἀειπάρθενε…»
– Ευχή «Ἡ ἐλπίς μου ὁ Πατήρ…»
– Ευχή «Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου…»
– Κεφαλοκλισία – Απόλυσις
– «Εὐξώμεθα ὑπὲρ…»
– Τροπάριο «Πάντων προστατεύεις, Ἀγαθή…» ή «Σφαγήν σου τὴν ἄδικον Χριστέ…»
– «Δὶ’ εὐχῶν…».
Το Απόδειπνο απαρτίζεται από ψαλμούς, ευχές και ύμνους εξαιρετικού υμνολογικού και θεολογικού περιεχομένου, που αναδεικνύουν τους λατρευτικούς στόχους της ακολουθίας και τους ιδιαίτερους συμβολισμούς της. Το Μέγα Απόδειπνο επιμερίζεται σε τρία μέρη. Κατά τον Άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης «τὰ μὲν οὖν ἀποδεῖπνα τῆς Ἁγίας Τεσσαρακοστης μεγάλα καὶ οὕτω καλούμενα καὶ εἰς τρεῖς διαιροῦνται μοίρας, εἰς τύπον τῆς Ἁγίας Τριάδος, καὶ τὴν ὑπὲρ ἡμῶν ἐξιλέωσιν…». Τριμερής ο καταμερισμός των ιερών κειμένων της ακολουθίας εις τύπον της Αγίας Τριάδος, ακόμη ένας ιερός συμβολισμός για το Απόδειπνο.
Αξίζει να υπογραμμιστεί η ιδιαίτερα πλούσια χρήση του Ψαλτηρίου. Συνολικά λέγονται δέκα Ψαλμοί (έξι στο πρώτο μέρος και από δύο στα υπόλοιπα μέρη), ενώ φαίνεται πως ο επιθυμητός αριθμός τους ήταν δώδεκα. στη θέση, όμως, του τρίτου Ψαλμού του δεύτερου μέρους έχει τεθεί η προσευχή του Μανασσή, ενώ στην αντίστοιχη θέσητου τρίτου μέρους αντί Ψαλμού έχει τεθεί η Δοξολογία25. Το Απόδειπνο, αμέσως την έναρξή του (με το Εὐλογητὸς…, την προσευχή προς το Άγιο Πνεύμα «Βασιλεῦ Οὐράνιε …» και το Τρισάγιο), περνά στο πρώτο από τα τρία μέρη του, όπου υπάρχουν 6 Ψαλμοί (4ος, 6ος, 12ος, 24ος, 30ος και 90ος), από τους συνολικά 10 της όλης ακολουθίας. Πρόκειται για ένα «ιδιότυπο Εξάψαλμο», αποτελούμενο από εκλεκτούς Ψαλμούς, με νυκτερινό περιεχόμενο, κατάλληλους για την προσευχή της Εκκλησίας αυτή την ώρα της ημέρας.
Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, μάλιστα, αναφέρει συγκεκριμένο στίχο από κάθε Ψαλμό, που αναδεικνύει την σημασία του ως νυκτερινής προσευχής. Έτσι από τον 4ο Ψαλμό αναφέρει τον στίχο 9 «ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τὸ αὐτὸ κοιμηθήσομαι καὶ ὑπνώσω, ὅτι σύ, Κύριε, κατὰ μόνας ἐπ᾿ ἐλπίδι κατῴκισάς με», από τον 6ο Ψαλμό τον στίχο 7 «λούσω καθ᾿ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου, ἐν δάκρυσί μου τὴν στρωμνήν μου βρέξω», από τον 12ο τον στίχο 4 «φώτισον τοὺς ὀφθαλμούς μου, μήποτε ὑπνώσω εἰς θάνατον», από τον 24ο τον στίχο 5 «δίδαξόν με, ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς ὁ σωτήρ μου, καὶ σὲ ὑπέμεινα ὅλην τὴν ἡμέραν», από τον 30ο τον στίχο 6 «εἰς χεῖράς σου παραθήσομαι τὸ πνεῦμά μου» και από τον 90ο τον γνωστό στίχο 5 και το πρώτο μισό του στίχου 6 «οὐ φοβηθήσῃ ἀπὸ φόβου νυκτερινοῦ, ἀπὸ βέλους πετομένου ἡμέρας, ἀπὸ πράγματος ἐν σκότει διαπορευομένου», που αποτελεί και την πρώτη βιβλική βάση της προσευχής προ της κατακλίσεως, που οδήγησε στην δημιουργία του Αποδείπνου.
Η επιλογή των στίχων μόνο τυχαία δεν είναι. Ξεχειλίζουν από την πίστη προς τον Θεό, ελπίδα για τη βοήθειά Του, ειλικρινή αισθήματα μετανοίας, εμπιστοσύνη στην δύναμή Του να συντρίψει τις δυνάμεις του σκότους, ακόμη και μνήμη θανάτου, αφού ο βραδινός ύπνος γίνεται τύπος του θανάτου. Οι Ψαλμοί αυτοί προσιδιάζουν στους στόχους του Αποδείπνου προβάλλοντας εμπιστοσύνη, συντριβή, ελπίδα και τελικά πίστη.
Ακολουθεί ένας αρχαίος ύμνος, το «Μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός…», που ψάλλεται σε β΄ ήχο. Αποτελεί δημιουργία της πρώτης περιόδου της Υμνολογίας (Α΄-Γ΄ αίωνες). Πρόκειται για επιλογή στίχων από το 8ο και 9ο κεφάλαιο του Ησαΐα, που ψάλλεται αντιφωνικά κατά στίχο και χρησιμοποιεί ως εφύμνιο το ακροστίχιο του πρώτου στίχου «Ὅτι μεθ’ ἡμῶν ὁ Θεός». Κατά τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό «μετὰ τοῦτο μέρη τινὰ Ἠσαΐου προφητείας ἀπολαβόντες ᾄδομεν, κατὰ τῆς τῶν δαιμόνων ἐνεργείας ἠμῖν συμβαλλόμενα, τῶν ἐν νυκτὶ μάλιστα τὴν πονηρὰν δύναμιν ἐπιδεικνυμένων».
Στη συνέχεια, ψάλλονται τρία τροπάρια για να ακολουθήσει ακόμα ένας αρχαίος ύμνος, «Ἡ ἀσώματος φύσις…». Αποτελεί δημιουργία του Δ΄ αιώνα (δεύτερη περίοδος της Υμνολογίας). Είναι γραμμένος σε αυτοτελείς ενδεκασύλλαβους στίχους σε ημιστίχια ισοσύλλαβα (18 ημιστίχια). Ψάλλεται σε ήχο πλάγιο β΄. Το πρώτο μέρος ολοκληρώνεται με το απαραίτητο Σύμβολο της Πίστεως, ως ομολογίας της πίστης μας, τον ενδιαφέροντα ύμνο «Παναγία Δέσποινα Θεοτόκε…», τρία τροπάρια και την εξαιρετική ευχή του Μεγάλου Βασιλείου «Κύριε, Κύριε, ὁ ῥυσάμενος ἡμᾶς…», που συγκεφαλαιώνει τα αιτήματα της προ του ύπνου προσευχής των πιστών. Αυτό το πρώτο μέρος, μπορούμε να υποστηρίξουμε, ότι αποτελεί μία πλήρη ακολουθία προ του ύπνου, που θα μπορούσε να υπάρξει και αυτοτελώς.
Το Μέγα Απόδειπνο, όμως, συνεχίζεται με το δεύτερο μέρος, ξεκινώντας με το «Δεῦτε προσκυνήσωμεν…» και τον 50ο Ψαλμό «Ἐλέησόν με ὁ Θεὸς…», τον απαραίτητο Ψαλμό μετανοίας για πολλές ακολουθίες της Εκκλησίας: «αὔθις ἀρξάμενοι τόν τε πεντηκοστὸν ᾄδομεν, ὡς μηδέποτε τοῦτον παραλελεῖφθαι, μετανοίας ὄντα διδακτικόν, ἢν ὀφείλομεν ἐπιδείκνυσθαι τῷ Θεῷ διὰ βίου παντὸς» κατά τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό.
Ακολουθεί ο 101ος Ψαλμός «Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου…», που είναι Ψαλμός που προσιδιάζει σε ανθρώπους βαθύτατα προβληματισμένους και σε δυσχερέστατη θέση ευρισκομένους, που, όμως, δεν απελπίζονται, αλλά με πίστη προσεύχονται στον Θεό, ελπίζοντας στη δικαίωση και ανακούφισή τους.
Ακολουθεί η προσευχή του Μανασσή «Κύριε παντοκράτορ, ὁ Θεὸς τῶν Πατέρων ἡμῶν…», «ἀντὶ δὲ τοῦ τρίτου ψαλμοῦ τὴν Μανασσῆ βασιλέως προσευχὴν λεγομένην, μετανοίας τε καὶ κατανύξεως ἀφορμὴν οὖσαν» κατά τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό.
Το δεύτερο μέρος καταλήγει με τρία τροπάρια και την ευχή «Δέσποτα Θεέ, Πάτερ παντοκράτορ».
Στο τρίτο μέρος έχουμε πάλι το «Δεῦτε προσκυνήσωμεν…», Ψαλμούς, τον 69ο Ψαλμό «Ὁ Θεός, εἰς τὴν βοήθειάν μου πρόσχες…», με τον οποίο εντείνεται η προσευχή προς τον Θεό, που περιλαμβάνει το αίτημα της άμεσης βοήθειας προς τον αγωνιούντα άνθρωπο, τον 142ο Ψαλμό «Κύριε εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου…», στον οποίο επικρατεί τόνος συντριβής και τόνος παρακλήσεως θερμής και τη Δοξολογία, αντί για τρίτο Ψαλμό.
Στο σημείο αυτό, κατά την Α΄ Εβδομάδα των Νηστειών από την Καθαρά Δευτέρα ως και την Πέμπτη, ψάλλεται ο Μεγάλος Κανόνας, ποίημα του Αγίου Ανδρέα Κρήτης, σε τέσσερις στάσεις, μία για κάθε ημέρα.
Ακολουθεί ακόμα ένας αρχαίος ύμνος, γνωστός και αγαπητός στους πιστούς κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, το «Κύριε τῶν Δυνάμεων…», που ψάλλεται σε ήχο πλάγιο β΄. Η φράση αυτή προέρχεται από τον στίχο 8 του 45ου Ψαλμού «Κύριος τῶν δυνάμεων μεθ᾿ ἡμῶν». Ψάλλεται αντιφωνικά και σε κάθε επανάληψή του προτάσσεται στίχος από τον 150ο Ψαλμό «Αἰνεῖτε τὸν Θεὸν ἐν τοῖς ἁγίοις αὐτοῦ» (στίχ. και ακολουθεί το εφύμνιο «Κύριε τῶν Δυνάμεων, μεθ’ ἡμῶν γενοῦ· ἄλλον γὰρ ἐκτός σου βοηθόν, ἐν θλίψεσιν οὐκ ἔχομεν, Κύριε τῶν Δυνάμεων, ἐλέησον ἡμᾶς».
Το τρίτο μέρος ολοκληρώνεται με τις πολύ γνωστές Ευχές «Ὁ ἐν παντὶ καιρῷ…», «Ἄσπιλε, ἀμόλυντε, ἄφθορε…», «Καὶ δὸς ἡμῖν, Δέσποτα…», «Ὑπερένδοξε, ἀειπάρθενε…», «Ἡ ἐλπίς μου ὁ Πατήρ…» και «Τὴν πᾶσαν ἐλπίδα μου…»39, Κεφαλοκλισία – Απόλυση, το «Εὐξώμεθα ὑπὲρ…», το Τροπάριο «Πάντων προστατεύεις, Ἀγαθή…» ή «Σφαγήν σου τὴν ἄδικον Χριστέ…» και κατακλείεται με το «Δὶ’ εὐχῶν…». Στο «Εὐξώμεθα» παρατίθενται τα αιτήματα προσευχής και ο λαός απαντά με το «Κύριε ἐλέησον»
Στην Κυριακή(της Τυρινής), την τελευταία προ της εισόδου μας στην περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, κυριαρχεί η πιο δύσκολη λέξη στο ανθρώπινο λεξιλόγιο : Η συγνώμη.... Μπορεί το λεξιλόγιο του ανθρώπου να έχει εμπλουτισθεί διαχρονικά, με όρους και λέξεις που αποσαφηνίζουν ανθρώπινες καταστάσεις, επιστημονικά ευρήματα, τεχνολογικές ανακαλύψεις.Όροι και λέξεις που μπορεί να θεωρηθούν διεθνείς, μία όμως, σε οιαδήποτε γλώσσα και αν ειπωθεί, δυσκολεύει τον εκφραστή της: η λέξη συγνώμη...Στην αυριανή ευαγγελική περικοπή, ο Κύριος πριν μιλήσει για την νηστεία, που '' είναι η μητέρα της υγείας, η παιδαγωγός της νεότητας, το στολίδι των γερόντων, η καλή σύντροφος των οδοιπόρων, ο πιστός συγκάτοικος αυτών που συνοικούν'' όπως τονίζει ο Μ. Βασίλειος, ο ίδιος ο Κύριος λοιπόν, προτάσσει την συγνώμη! Δεν είναι τυχαίο αυτό.
Καμία χρησιμότητα δεν μπορεί να έχει η νηστεία, στον άνθρωπο εκείνο που πέφτει το βράδυ στο κρεββάτι του να κοιμηθεί, χωρίς να γνωρίζει αν θα ξυπνήσει την επομένη , έχοντας φωλιασμένη στην ψυχή του την κακία του προς τον αδελφό του. Σε εκείνον τον άνθρωπο που διστάζει να ζητήσει αλλά πολύ περισσότερο μεγαλόψυχα να δωρίσει την συγχώρεση!
Είναι η πλέον δύσκολη λέξη σε όλες τις γλώσσες του κόσμου! Και τούτον διότι ο άνθρωπος, αδυνατεί να αντιληφθεί την έννοια του λάθους στην ζωή του. Πραγματικά, αυτή η περίοδος μας δίνει μια μοναδική ευκαιρία αυτοκριτικής, μια εξαίσια ευκαιρία περισυλλογής και επανόρθωσης προς τον Θεό και προς τους ανθρώπους! Η νηστεία, είναι επακόλουθο της αυτογνωσίας μας και της επιλογής μας για μετάνοια. Υποβοηθά τον άνθρωπο, δεν τον σώζει! Δίκαια ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος μας τονίζει πως : ''τι όφελος έχουμε, όταν απέχουμε από πουλερικά και ψάρια, δαγκώνουμε όμως και κατατρώμε τους αδελφούς μας;'' Από το να κατασπαράξεις τον αδελφό σου, καλύτερα να μην νηστέψεις ποτέ! Εισερχόμεθα λοιπόν σε μια μοναδική περίοδο κατά την οποία η εκκλησία μας δείχνει τον δρόμο για τον Γολγοθά και την Ανάσταση. Και ο δρόμος αυτός είναι ένας: Συγχώρεση! Αν δεν μπορείς να συγχωρέσεις τον άλλον, δεν έχεις το δικαίωμα να ζητάς την συγχώρεση του Θεού! Πολλές φορές, ο νόμος της συγχώρεσης λειτουργεί πέραν και μακράν του Χριστιανικού καθήκοντος.
Διάβασα προ ημερών μιαν συγκλονιστική υπόθεση συγχωρήσεως την οποίαν και καταθέτω. Στο Ιράν, μια αμιγώς μουσουλμανική χώρα, επικρατεί ο νόμος της αυτοδικίας. Ένας νέος καταδικάσθηκε σε απαγχονισμό για τον φόνο ενός φίλου του. Σύμφωνα με τα παραδεδεγμένα της χώρας αυτής έθιμα, ο καταδικασθείς για τον φόνο θα απαγχονιζόταν από τα χέρια των συγγενών του θύματος, δηλαδή τους γονείς του. Μια μάνα μαυροντυμένη στέκει δίπλα στο ικρίωμα με τον φονιά να περιμένει τρέμοντας τον θάνατο... Δίπλα της ο σύζυγος της, ο πατέρας του θύματος. Απέναντι μια άλλη μάνα, η μάνα του φονιά που με λυγμούς περιμένει να παραλάβει μετ΄ολίγον το άψυχο σώμα του παιδιού της από το ικρίωμα. Και τότε συμβαίνει κάτι αναπάντεχο. Οι γονείς του θύματος, συγχωρούν τον θύτη! Του χαρίζουν την ζωή και όχι μόνον αυτό! Με τα χέρια που έθαψαν το παιδί τους, με τα ίδια χέρια αφαιρούν την θηλιά από τον λαιμό του καταδικασμένου φονιά και τον απελευθερώνουν.... Είναι συγκλονιστική η φωτογραφία που δείχνει δυο μάνες να θρηνούν αγκαλιασμένες... Την μάνα του φονευθέντος και την μάνα του φονιά...
Πολλές φορές λοιπόν, αλλόθρησκοι μας δείχνουν τον δρόμο της αληθινής συγχώρεσης! Μιας υπερβατικής συγχώρησης που δεν περιορίζεται σε θρησκευτικές παραδοχές αλλά αποτελεί βίωμα ζωής για κάποιους ανθρώπους! Ας ξεκινήσουμε λοιπόν την περίοδο της Μεγάλης και Αγίας Τεσσαρακοστής με μιαν μόνο πυξίδα: την συγνώμη! Μια πυξίδα ασφαλή, που από μόνη της μπορεί να μας δείξει τον δρόμο , την πορεία , που από την γη, οδηγεί στον Ουρανό! Καλή Τεσσαρακοστή, καλή δύναμη!
π. Θωμάς Ανδρέου
