«Εαυτούς και αλλήλους και πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ. τω Θεώ παραθώμεθα». Τους εαυτούς μας και τους άλλους ανθρώπους, τα παιδιά μας, τους φίλους μας, τους συγγενείς μας, τους οικείους μας, τους συναδέλφους μας, τους συμπολίτες μας, τον κόσμο όλο να τον αφήσουμε στα χέρια του Θεού!
Στις πολύπλοκες μέρες που ζούμε που φορτωνόμαστε όλοι πάρα πολλά πράγματα, έχουμε καταντήσει να είμαστε πάρα πολύ κουρασμένοι. Και συναντάει κανείς ανθρώπους πονεμένους και κουρασμένους, ακόμα και στη νεανική ηλικία. Συναντά κανείς νέους οι οποίοι έχουν γηράσει από τον κόπο και τον μόχθο της καθημερινότητας, οι οποίοι έχουν τραυματιστεί κι έχουν πληγωθεί απ’ όλ’ αυτά που συμβαίνουν γύρω τους…είναι ένα σημείο των εσχάτων ημερών, ένα σημείο που ο Κύριος μας το έδωσε ως γνώρισμα των εσχάτων χρόνων•
Έρχεται ο Χριστός και μας λέγει να έρθουμε κοντά Του όλοι εμείς οι κουρασμένοι, οι πεφορτισμένοι και θα μας αναπαύσει. Και έρχεται η Εκκλησία και μας προτρέπει τους εαυτούς μας και τους γύρω μας και τα πάντα να τα αφήνουμε στα χέρια του Θεού.
«Μάθετε από μένα», λέει ο Χριστός, «ότι είμαι πράος και ταπεινός τη καρδία. Κι έτσι ευρήσετε ανάπαυσιν ταις ψυχαίς ημών». «Θα μάθετε από Μένα», λέγει ο Χριστός, «εγώ θα σας το διδάξω, δεν θα σας το διδάξουν άλλοι άνθρωποι• Εγώ ο ίδιος θα σας διδάξω, όταν θα σας εμφανίσω τον εαυτό μου, όταν θα σας αποκαλύψω τον εαυτό μου, ότι είμαι πράος και ταπεινός τη καρδία. Κι έτσι θα βρείτε ανάπαυσιν μέσα σας.»
Και πράγματι ποιος αναπαύεται τελικά; Ο ταπεινός άνθρωπος!Μόνο ο ταπεινός άνθρωπος αναπαύεται εν Χριστώ!Εμείς, οι υπερήφανοι άνθρωποι, οι εγωιστές άνθρωποι, οι φίλαυτοι άνθρωποι δεν μπορούμε να αναπαυθούμε, γιατί εμποδίζομε τον Χριστό να μας πάρει στην αγκαλιά Του. Δεν δεχόμαστε, δεν θέλουμε ν’ αφεθούμε στον Θεό! Φοβούμαστε τον Θεό! Ή δεν Του έχουμε εμπιστοσύνη.
Φοβούμαστε να τα δώσουμε στα χέρια του Θεού! Φοβόμαστε ν’ αφήσουμε τον εαυτό μας στα χέρια του Θεού! Δεν είναι εύκολο πράγμα να πεις στον Θεό «γενηθήτω το θέλημά Σου»!…ο Θεός προνοεί τον ταπεινό άνθρωπο, ο οποίος έμαθε αυτό το μεγάλο πράγμα, να τ’ αφήνει στα χέρια του Θεού• όλα! Αλλά έμαθε ότι όποιος τ’ αφήνει στα χέρια του Θεού, ο Θεός δεν μένει αδρανής, ο Θεός αναλαμβάνει την ευθύνη πλέον. Και τα έργα του Θεού είναι πολύ σημαντικότερα και πολύ σπουδαιότερα από τα δικά μας έργα.
Εσύ κάμε αυτό που μπορείς• κάμε ό,τι μπορείς, χωρίς ν’ αγχώνεσαι, χωρίς ν’ αγωνιάς, χωρίς να ταλαιπωρείσαι. Αφού κάνεις αυτό που μπορείς και η συνείδησή σου σου καταμαρτυρεί ότι «έκανα ότι μπορούσα, μέχρις εδώ! Από ‘δώ και κάτω δεν μπορώ να κάνω τίποτα!» Τότε παραδίδεις το θέμα, το πρόβλημα, το παιδί σου, την υγεία σου, τα οικονομικά σου, ό,τι έχεις που σε βαραίνει το παραδίδεις στα χέρια του Θεού. Και τότε πράγματι, εκεί ο Θεός εμφανίζεται!
Κι αν ακόμα αργήσουν να γίνουν τα πράγματα, όπως πιθανόν πρέπει να γίνουν, κι αν ακόμα φανεί ότι ο Θεός σιωπάκαι δεν ενεργεί και παραμείνει ο άνθρωπος μέσα στην εμπιστοσύνη του Θεού, τότε ο Θεός αποκαλύπτει πράγματι με θαυμαστό τρόπο τον εαυτό Του. Κανένας, λέγει η Γραφή, κανένας δεν ήλπισε επί Κύριον και καταισχύνθηκε.
Λέει ο Δαβίδ ένα ωραίο λόγο: «Εμβλέψετε, κοιτάξετε στις αρχαίες γενεές, βρέστε μου ένα άνθρωπο ο οποίος ήλπισε επί Κύριον και εντράπηκε. Ένας άνθρωπος να βρεθεί που να πει ότι εγώ, είχα την ελπίδα μου στον Χριστό κι ο Χριστός δεν ανταποκρίθηκε. Δεν με βοήθησε. Μ’ εγκατέλειψε!» Κανένας!
Βέβαια θα μου πεις ότι μπορεί να μην έγινε αυτό που ήθελα, μπορεί να μην έγινε αυτό που εγώ ζητούσα… Εάν όμως έχεις εμπιστοσύνη στον Θεό, θα δεις πως τελικά αυτό που έγινε, αυτό ήταν το καλύτερο. Εσύ μπορεί να μην ήξερες ποια ήταν η πραγματικότητα…
Κι όταν ο άνθρωπος πράγματι το γευθεί αυτό και το καταλάβει και περάσει στη ζωή του πολλές δοκιμασίες και πολλές περιπέτειες και διά πολλών θλίψεων διέλθει τον δρόμο της ζωής του, τότε απομένει σαν λάφυρο πείρας αυτή η μεγάλη εμπειρία «άφησ’ τα στα χέρια του Θεού και μη φοβάσαι• μη φοβάσαι». Ο Θεός θα κάνει το καλύτερο, το άριστο, το θεοπρεπές.
Εσύ ό,τι και να κάμεις, όσο καλό και να το κάμεις, θα ‘χει και την ανθρώπινη λειψάδα πάνω, θα ‘χει και την ανθρώπινη ατέλεια! Ενώ ό,τι κάμει ο Θεός είναι τέλειο. Κι είναι αδύνατο ο Θεός να κάνει λάθος! Ο Θεός δεν κάμνει λάθη κι ούτε αφήνει τα έργα του ατέλειωτα. Ούτε αρχίζει κάτι και το μετανιώνει μετά! Ούτε απογοητεύει ποτέ τον άνθρωπο. Ούτε σε αφήνει μόνο σου. Ούτε σε ντροπιάζει ο Θεός. Δεν είναι δυνατόν ο Θεός να σε καταισχύνει, όταν εσύ ελπίζεις εις Αυτόν.
Ο ταπεινός, λοιπόν, άνθρωπος είναι αυτός που αφήνει τη ζωή του στα χέρια του Θεού• γι’ αυτό εκείνο που μας χρειάζεται, αδελφοί μου, είναι να αγωνιζόμαστε καθημερινά, να κάνομε άσκηση από τα πιο απλά πράγματα, για να μάθομε τον εαυτό μας να τ’ αφήνει στα χέρια του Θεού…Κι αυτή η προτροπή της Εκκλησίας «πάσαν την ζωήν ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα» νομίζω είναι η πιο σημαντική προτροπή στην εποχή μας για κάθε άνθρωπο: για τους γονείς, για τους νέους, για τους ηλικιωμένους, για τους ιερείς, για κάθε ένα που προβληματίζεται και αγωνιά για το τι γίνεται γύρω μας.
Ο Θεός έχει τα πάντα στο δικό Του χέρι. Κι όταν είναι τα πάντα στα χέρια του Θεού, τότε έχουμε ειρήνη μέσα στην ψυχή μας.
Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος
Ομιλία στα «Δημήτρια» του Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου (Άγιος Δημήτριος Αττικής, 22/10/2009)
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗΣ-¨ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΨΥΧΩΝ
ΑΠΟ ΠΡΕΚΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΑ
Όπως είναι ευρέως γνωστό η εξομολόγηση είναι μυστήριο που τελείται στην Εκκλησία και η
ψυχοθεραπεία αναφέρεται στην αγωγή ψυχιατρικού χαρακτήρα η οποία βασίζεται στην
επιστήμη. Το μυστήριο της εξομολόγησης περιέχει τόσο αόρατα όσο και ορατά στοιχεία. Ως
αόρατο στοιχείο νοείται η μετάνοια και ως ορατό η εξαγόρευση. Από την άλλη μεριά, η
ψυχοθεραπεία όπου στην θέση του ιερέα βρίσκεται ο ψυχολόγος, περιέχει μόνο της στοιχείο της
εξαγόρευσης.
Τα προβλήματα του ανθρώπου συνδέονται με την αμαρτία. Η αμαρτία δηλώνει την διακοπή
σχέσης του ανθρώπου με τον Θεό και πρόκειται ουσιαστικά για πνευματική «νέκρωση». Η
μορφή της είναι περίπλοκη και δύσκολη να κατανοηθεί και δεν αναφέρεται μόνο σε μία ψυχική
κίνηση.
Στις μέρες μας, σε μία κοινωνία η οποία συνεχώς εξελίσσεται, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός
πιστών που παρευρίσκονται στο μυστήριο της εξομολόγησης με απώτερο σκοπό να λάβουν την
Θεία Κοινωνία. Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, ο Χριστός παρότρυνε τους Αποστόλους να
συγχωρούν τις αμαρτίες που έπρατταν οι αδελφοί Χριστιανοί. Το μυστήριο της εξομολόγησης
με βάση το λόγο του Θεού αναφέρεται στο άνοιγμα της ψυχής και της απελευθέρωσης και
πραγματοποιείται μεταξύ του εξομολογούμενου και του εξομολογητή. Η αμαρτία κρατάει
μακριά τον άνθρωπο από την Θέωση, η οποία αποτελεί τον στόχο του ανθρώπου σύμφωνα με
την Παλαιά Διαθήκη.
Αναλυτικότερα, στην συγκεκριμένη εργασία πρόκειται να αναλύσουμε βασικές έννοιες που
σχετίζονται με την εξομολόγηση και την ψυχολογία και να απαντηθούν ερωτήματα που
προβληματίζουν τον κόσμο και σχετίζονται με την ψυχολογική επιστήμη και την πνευματική
ζωή του ανθρώπου. Ακόμα, μέσα από μελέτη που θα πραγματοποιηθεί θα καταλήξουμε στο
βαθμό σημαντικότητας ενός πνευματικού- εξομολόγου και εάν ο ρόλος του μπορεί να
αντικατασταθεί από ένα ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή.
Βασικές έννοιες
Πρώτα από όλα, κρίνεται κρίσιμο να αναλυθούν κάποιες βασικές έννοιες προκειμένου να
υπάρχει μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα του θέματος.
Αμαρτία
Η αμαρτία αναφέρεται σε μία πράξη ή συμπεριφορά η οποία δεν ακολουθεί τις εντολές του
Θεού και απομακρύνει τον άνθρωπο από την Θέωση. Ο ρόλος του πνευματικού είναι να
κατανοεί πλήρως τον εξομολογούμενο και να τον καθοδηγεί στον πνευματικό αγώνα.
Εξομολόγηση
Η εξομολόγηση με βάση την Καθολική θρησκεία είναι ένα από τα σημαντικότερα μυστήρια της
Εκκλησίας. Πρόκειται για την αθέτηση αμαρτιών και εξομολόγηση τους στον ιερέα, ο οποίος
μετά την μετάνοια του εξομολογούμενου τον «απαλλάσσει» από τις αμαρτίες του μέσω της
συγχώρεσης.
Πνευματικότητα & Ψυχοθεραπεία
Η πνευματική ψυχοθεραπεία σχετίζεται με τον χριστιανισμό και την πνευματικότητα και τα
τελευταία χρόνια αποτελεί ένα ξεχωριστό τομέα ψυχοθεραπείας. Η πνευματικότητα ως ορισμός
ποικίλλει και κατά διαστήματα έχουν δοθεί διάφοροι ορισμοί. Σύμφωνα με τον Rogers E.
(2001), η πνευματικότητα στο πλαίσιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι μία μορφή θεραπείας της
ψυχής στην προσπάθεια του ανθρώπου να «καθαρίσει» τις αμαρτίες του. Επίσης, σύμφωνα με
Γάλλο Θεολόγο ο οποίος είναι ορθόδοξος Gillet L., τα πιο σημαντικά στοιχεία που
χαρακτηρίζουν την πνευματικότητα είναι η βιβλικότητα, η πρωτοχριστιαννικότητα ,
μοναστικότητα , λειτουργικότητα και θεωρητικότητα.
Ψυχολογική επιστήμη & Πνευματική ανθρώπινη ζωή
Η ψυχολογική επιστήμη και η πνευματικότητα είναι δύο διαφορετικές έννοιες και η κάθε μία
ασχολείται με διαφορετικό αντικείμενο πρεσβεύοντας διαφορετικό σκοπό. Η επιστήμη της
ψυχολογίας και της ψυχιατρικής δεν έχουν ως κύριο αντικείμενο την ανάλυση της ανθρώπινης
ψυχής κατ’ ουσίαν καθώς δεν διαθέτουν τα απαραίτητα εργαλεία για να το κάνουν αυτό,
εστιάζοντας κυρίως στην συμπεριφορά του ανθρώπου και τυχόν διαταραχές που μπορεί να
παρουσιάσει στις σχέσεις και επαφές της καθημερινότητας. Πολλές φορές ο κλάδος της
ανθρώπινης επιστήμης παραμερίζει την ανθρωπολογική και ψυχολογική σκοπιά του ανθρώπου
οι οποίες είναι βασισμένες στον θεώμενο άνθρωπο. Η ανθρωπολογία της Ορθόδοξης Παράδοσης
δεν συνδέεται με την Χριστολογία, επομένως υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην ψυχολογική
επιστήμη και στην Ορθόδοξη Ποιμαντική Ψυχολογία, η οποία προκύπτει από το αντικείμενο της
καθεμίας όπως αναφέρθηκε και παραπάνω.
Η ορθόδοξη Θεολογία σημειώνει σημαντικές διαφορές με τις επιστήμες που αναπτύσσονται στις
μέρες μας και οι άνθρωποι θα πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη βάση όταν έρχονται σε επαφή μαζί
τους προκειμένου να μην υιοθετηθούν και παρερμηνευτούν αντιλήψεις οι οποίες δεν
συμβαδίζουν με την Ορθοδοξία. Παρόλα αυτά, η ψυχολογική επιστήμη μπορεί να αποτελεί
κομμάτι αυτού του έργου της Εκκλησίας και να συμβάλλει στο συνολικό αποτέλεσμα καθώς η
αληθινή επιστήμη δεν μπορεί να αποτελέσει ποτέ εμπόδιο της Εκκλησίας και της σωτηρίας του
ανθρώπου.
Ρόλος ψυχολόγου/ ψυχοθεραπευτή & πνευματικό-εξομολόγου
Ο ρόλος του εξομολόγου είναι πολύ σημαντικός καθώς έχει την υποχρέωση απέναντι στην
Εκκλησία και στους πιστούς της να μελετάει την Αγία Γραφή και τα έργα που έχουν γίνει από
τους μεγάλες πατέρες της Εκκλησίας. Ασφαλώς στην κατάρτιση του περιλαμβάνονται και βιβλία
που αφορούν την ψυχολογία του ανθρώπου προκειμένου να είναι σε θέση να κατανοήσει τον
εξομολογούμενο και να τον καθοδηγήσει στον πνευματικό αγώνα. Για έναν πνευματικό είναι
απαραίτητο να έχει βασικές γνώσεις παιδαγωγικού και κοινωνικού περιεχομένου. Η βοήθεια του
απέναντι στον άνθρωπο είναι ποιμαντική και για αυτόν ο κάθε άνθρωπος είναι παιδί του Θεού.
Από την άλλη μεριά, ο ρόλος του ψυχολόγου ή ψυχοθεραπευτή είναι εντελώς διαφορετικός
καθώς στοχεύει στην συμπεριφορά του ανθρώπου. Ένας ψυχολόγος ή ψυχοθεραπευτής δεν
μπορεί να συγχωρέσει αμαρτίες καθώς δεν διαθέτει Θεία εξουσία. Μπορεί να αλλάζει
συμπεριφορές, να δημιουργεί ερωτήματα και νέες σκέψεις στον άνθρωπο και να πετυχαίνει το
επιθυμητό αποτέλεσμα μέσω μίας φαρμακευτικής αγωγής ή χρήση άλλων μεθόδων,
εξαλείφοντας με αυτό τον τρόπο συμπεριφορές που μπορεί να δημιουργήσουν ζημιά ή
αναστάτωση στο περιβάλλον.
Σε τέτοιες περιπτώσεις ο εξομολόγος έχει ως κύριο εργαλείο την εμπειρία και την θεωρητική
κατάρτιση του βασιζόμενη στην Αγία Γραφή ενώ ο ψυχολόγος έχει τις γνώσεις και τις τεχνικές
διαφορετικού χαρακτήρα και πολύ πιθανόν να μην συμπίπτουν με αυτές του πνευματικού.
Επομένως, σε καμία περίπτωση ένας ψυχοθεραπευτής ή ένας ψυχολόγος δεν θα μπορούσε να
αντικαταστήσει ένα πνευματικό-εξομολόγο καθώς δεν διαθέτουν τα ίδια εργαλεία και κατά
κύριο λόγο επειδή ο ψυχολόγος δεν μπορεί να έχει την Θεία εξουσία ώστε να μπορέσει να
«απαλλάξει» τον εξομολογούμενο από τις αμαρτίες του.
Τέλος, στο ερώτημα όπου βασίζεται η συγκεκριμένη εργασία σχετικά με την εξομολόγηση και
την ψυχοθεραπεία κρίνεται κρίσιμο να σχολιαστεί το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει την επιλογή
να διαλέξει που θα απευθυνθεί αλλά θα πρέπει να είναι γνώστης ότι πρόκειται για δύο
διαφορετικά αντικείμενα και σε καμία περίπτωση μέσω του ψυχολόγου δεν μπορεί να οδηγηθεί
στην συγχώρεση και την σωτηρία.
Βιβλιογραφία
Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία
Rogers E. (2001). After the spirit: A Constructive Pneumatology from Resources Outside the
Modern West
Διαδίκτυο
Χρόνης Χριστόφορος (2022). Διδακτικό υλικό μαθήματος Ποιμαντική Θεολογία
Ηλεκτρονικό περιοδικό Ψυχο- γραφήματα: Ψυχολόγος ή Εξομολόγος;
https://www.psychografimata.com/psichologos-i-exomologos/
Θρησκεία και πνευματικότητα: Έννοια της εξομολόγησης https://gr.encyclopedia-
titanica.com/significado-de-confesi-n
Ψυχολογία και Πνευματική Ζωή
https://www.imoph.org/pdfs/2019/02/18/20190218aPsychologia-PneymaZoi.pdf
Είναι μεγάλο πρόβλημα ο άνθρωπος. Σου γίνεται βάσανο και σταυρός ανανεούμενος, αν θέλης να σεβαστής τη φύσι του, να μην τον ακρωτηριάσεις, αλλά να τον δεχθής όπως είναι. Γι’αυτό όλα τα συστήματα, για ν’ αποφύγουν το βάσανο αυτό που δημιουργεί ο άνθρωπος, με προκρούστεια μέθοδο τον φέρνουν στα μέτρα τους, . Και οι ιδεαλισμοί τον εμπαίζουν με ανυπόστατους ρομαντισμούς, αφήνοντάς πεινασμένο, αμεταμόρφωτο και νεκρούμενο το σώμα της υπάρξεώς του. Έτσι ο άνθρωπος έλκεται αγνοούμενος, περιφρονούμενος, χρησιμοποιούμενος και ατιμαζόμενος. Και το δράμα του μένει ανοιχτό. Γιατί δεν χωρά ο άνθρωπος σ’ ένα νόμο ή σ’ ένα σχήμα. Δεν τον σώζει η στατική, νομική λογική. Αν σ’ αυτή θελήσωμε να τον κλείσωμε, θα τον βασανίσωμε, έστω κι αν θέλωμε από καλή διάθεσι, να τον κάνωμε σοφό, φρόνιμο, ή να του βελτιώσωμε τον χαρακτήρα. Τί να την κάμη τη βελτίωσι του χαρακτήρα αυτός που ζητά την αιωνιότητα;
Το ερώτημα είναι: υπάρχει κανείς που μπορεί να ελευθερώση τον άνθρωπο, να συντρίψη τα δεσμά της αιχμαλωσίας που τον κρατούν κάθειρκτο; Υπάρχει κανείς που μπορεί να διαλύση τα είδωλα που τον αποπνίγουν, και να του δώση της ελευθερία του άλλου κόσμου, που ζητά σ’ αυτόν τον κόσμο από σήμερα; Μόνο το σήμερα ζη ο άνθρωπος. Το σήμερα θέλει αιωνιότητα, όχι το αύριο, για να δεχθή την Αλήθεια. Θέλομε να ζήσωμε όλοι για όλα. Που θα το βρούμε αυτό; Ποιος ανέχεται την ανυπόφορη απαίτησί μας, χωρίς να τα χάση και να συνθλιβή αυτός και το καθεστώς του, χωρίς να μας κλείση το στόμα με φίμωτρο δικτατορίας ή με το ψεύτικο ψωμί της εν φυλακή ελευθερίας και του λιμού της ευμάρειας; Ποιος θα μας πάρη στα σοβαρά, αφήνοντάς μας να του μιλήσουμε ελεύθερα, όπως μιλά η φύσι μας; Ποιος θα ανεχθή τον άνθρωπο; Μόνο Αυτός που μας έπλασε μας ξέρει πριν γεννηθούμε και αφού πεθάνωμε. Ζητούμε Αυτόν που έχομε. Και θέλομε να πραγματοποιήσωμε αυτό που είμαστε. Μόνο μέσα στη Θεία Λειτουργία η απαίτησι κορέννυται. Τα υπέρ φύσιν και αίσθησιν δίδονται από σήμερα. «Νυν τα ανήκουστα ηκούσθη» και τα άρρητα αρρήτως ελέχθη. Τα πάντα γέμισαν από φως, ανθρωπιά και ουράνια παράκλησι.» «Ήλθεν η της ζωής βασιλεία και κατελύθη του θανάτου το κράτος και γέγονεν άλλη γέννησις, βίος έτερος, άλλο ζωής είδος, αυτής της φύσεως ημών μεταστοιχείωσις». Τα πάντα υπάρχουν θεανθρώπινα. Τίποτα δεν υπάρχει ψεύτικο. Τίποτε δεν υπάρχει αναπόδεικτο. Καμμία απορία δεν μένει άλυτη. Και καμία απάντηση δεν κλείνει το δρόμο για νέες ερωτήσεις. Τα παν καθολικά κοινωνείται. Είναι αισθητό, τωρινή γεύσι της ζωής. Τα πάντα έγιναν ένα θαυμαστό παρόν στο πρόσωπο του Θεανθρώπου, που είναι το Α και το Ω της δημιουργίας και «τας αρχάς των όντων τοις πέρασιν ουκ εά συναφίστασθαι». Όλη η ιστορία είναι μία μονο Θεία Λειτουργία, και όλος ο κόσμος έγινε ένας ναός, οίκος Θεού, μία μόνη οικογένεια. Όλα είναι φωτισμένα και καταγλαϊσμένα με το άκτιστο και άδυτο φάος. Είναι σπασμένα τα κλείθρα του Άδη. Σχισμένα τα σάβανα των συστημάτων. Αναποδογυρισμένα τα τραπέζια των κολλυβιστών κάθε είδους. Και συντριμμένα όλα τα είδωλα, από τον Συντρίψαντα το κράτος του θανάτου. Υπάρχει χώρος, για να ζήση ο άνθρωπος. Είναι καλεσμένα τα μωρά, τα ασθενή, τα εξουθενημένα και τα μη όντα. Είναι καλεσμένοι οι χωλοί, οι τυφλοί, οι ανάπηροι στο Δείπνο, στη Ζωή, στη θεολογία.
Είναι καλεσμένος ο άνθρωπος. Δεν αφορά τους ειδικούς η Ορθόδοξη λειτουργική θεολογία. Αλλά χορταίνει τους πεινασμένους, ποτίζει τους διψασμένους, παρηγορεί τους πονεμένους και τους κλαμένους. Αφορά τον άνθρωπο, όχι την ειδίκευσι. Δεύτε, «ίνα γεμισθή ο οίκος μου». Είναι η φωνή του Οικοδεσπότη. Έρχονται και το πλήθος αυξάνει τον χώρο και τη χαρά. Γιατί δεν έχομε συνωστισμό όχλου, κορεσμό θέσεων, αλλά περιχώρησι αγαπωμένων προσώπων. «Γέγονεν ως επέταξας, και έτι τόπος εστί». Όλοι προσδέχονται όλους. Συγχωρούν. Συγχωρούνται. Και περιχωρούνται. Εδώ προσωποποιείται και παίρνει όνομα ο άνθρωπος, που με τη φιλαυτία και ανταρσία του είχε εκπέσει στην κατάστασι της απομονωμένης μονάδος. Με το να γίνει Υιός του Θεού «υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού» έλαβε «όνομα, το υπέρ παν όνομα». Με το να πεθάνη Εκείνος από αγάπη, για να ζήσωμε εμείς, ήλθε στον κόσμο ο νέος τρόπος ζωής, που ανιστά το πρόσωπο. Με το να σταυρωθή εδοξάσθη. Το «ούπω γαρ ην Πνεύμα άγιον, ότι Ιησούς ουδέπω εδοξάσθη» σημαίνει ότι ο Ιησούς ουδέπω εσταυρώθη. Και μεις παίρνομε όνομα βαπτιζόμενοι εν τω θανάτω του Ιησού. Γινόμεθα πρόσωπα, «μηκέτι εαυτοίς ζώντες». Δοξαζόμεθα και λαμβάνουμε τη χάρι του Πνεύματος, ταπεινούμενοι, υπομένοντες την ατιμίαν του καθ’ημέραν σταυρού. Πλουτούμεν κενούμενοι δια τον Πτωχεύσαντα υπέρ ημών. Είμεθα οι «μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες». Όλοι ανακεφαλαιώνουν τα πάντα. Και καθένας μπορεί ελεύθερα να ακολουθήση τον δρόμο του «εν παντί καιρώ και τόπω».
Ο Κύριος διαλύει τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως με το να καλή κατ’ όνομα τα ίδια πρόβατα και να εκβάλη αυτά στην ευρυχωρία που ορίζει η Θεία Λειτουργία. Δεν παρεμποδίζει η ελευθερία των προσώπων από την οποιαδήποτε αιχμαλωσία. Και δεν θίγεται η ενότης των από την οποιαδήποτε διασπορά. Οι διεσπαρμένοι δεν πλανώνται, αλλά είναι «συνηγμένοι δια Κύριον». Η ενότης έχει τη χάρι και την ευρυχωρία της διασποράς. Και τη διασπορά τη θέρμη και την ασφάλεια της συναγωγής. Από όλη τη λειτουργική κοινότητα και τη διάρθρωσί της λατρεύεται και δοξάζεται η Παναγία Τριάς, «η διαίρεσει την ένωσιν και έμπαλιν έχουσα». Το αληθινό –και διεσπαρμένο- είναι ενωμένο. Το ψεύτικο –και ενωμένο- είναι χωρισμένο και ανύπαρκτο. Στη Θεία Λειτουργία ζητούμε την ενότητα της πίστως και την κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, άρα, την αιώνιο ζωή και θεία περιχώρησι, και όχι την ανθρώπινη συνάρτησι ή συμμαχία.
π. Βασίλειος Γοντικάκης
Προηγούμενος της Ιεράς Μονή Ιβήρων
Αύριο είναι Κυριακή της Τυρινής, και η εκκλησία μας πριν μπούμε στην μεγάλη Τεσσαρακοστή μας ζητάει να κάνουμε μια πράξη που θα δώσει νόημα στην νηστεία και τις προσευχές μας. Να συγχωρήσουμε. Μονάχα μια καρδιά που συγχωρεί κι αγαπά μπορεί να αισθανθεί τα βήματα του Θεού μέσα της.
Οι άνθρωποι δυσκολευόμαστε να συγχωρήσουμε για πολλούς λόγους, κυρίως όμως από φόβο. Ο φόβος μας κάνει να αμυνόμαστε, να κλεινόμαστε να βγάζουμε αγκάθια και στο τέλος να πληγωνόμαστε και να πληγώνουμε.
Κι όμως η συγχώρεση είναι ένας δρόμος προς την ευτυχία, την ολοκλήρωση, την εξέλιξη και ωρίμανση της ύπαρξης μας. Η συγχώρεση δεν είναι απλά μια άγευστη και άοσμη ηθική. Ένα πρέπει. Ένας ακόμη φόβος απέναντι στην τιμωρία του Θεού.
Επιλέγω την συγχώρεση γιατί έτσι αισθάνομαι να μεγαλώνει ο Θεός μέσα μου, να πλαταίνω κι ανθίζω ως ύπαρξη. Να γεμίζω φως και χαρά. Θες να είσαι χαρούμενος, υγιής, λαμπερός και φωτεινός, να αισθάνεσαι το πνεύμα σου να μεγαλώνει, να ανθίζει και να ομορφαίνει; Μάθε να αγαπάς και να συγχωρείς.
Αυτό δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι ζεις δίχως όρια αλλά ότι ζεις δίχως κακία. Δεν σημαίνει ότι ξεχνάς αλλά ότι προχωράς. Πας παρακάτω την ζωή σου, αλλάζεις σελίδες, γράφεις πάνω σε νέο πίνακα την διαδρομή της ύπαρξης σου. Δίχως τοξικά συναισθήματα, εκδίκησης και μνησικακίας, δίχως τα ψυχικά σακιά που γονατίζουν τα βήματα της ψυχής σου. Ξεφορτώσου κάθε τοξικό συναίσθημα που σε αρρωσταίνει ζήσε πιο κοντά σε αυτό που σε έφτιαξε ο Θεός να είσαι, φως και χαρά.
Θυμάμαι μια φορά συνάντησα έναν ευλογημένο άνθρωπο του Θεού, έναν μοναχό, που όταν σου μιλούσε ένιωθες την ανάσα του να σκορπά μια απίστευτη ευωδία, σαν άρωμα δεκάδων ανθισμένων ρόδων. Ήταν τόσο γλυκός και θετικός, ξεκουραζόσουν κοντά του, διότι είχε συγχωρέσει μέσα του, δηλαδή είχε κάνει χώρο ανάπαυσης στις σκιές και τα τραύματα του. Είχε κάνει ειρήνη με τον εαυτό του και με εκείνους που τον πίκραναν.
Όταν συγχωρώ καλούμε να χωρέσω μέσα μου εκείνους που δεν ταιριάζουν μαζί μου ή εγώ δεν ταιριάζω με αυτούς. Να χωρέσω μέσα μου, εκείνος που με δυσκόλεψαν ή με πόνεσαν, να τους δώσω χώρο στην καρδιά και την ζωή μου. Να πω «έλα πατέρα, έλα μητέρα, έλα φιλέ, έλα συνάδελφε, ή προϊστάμενε, κάθισε και εσύ μέσα μου. Έχει χώρο και για σένα…».
Αυτό σημαίνει συ-γχωρώ, ότι δίνω τον χώρο που πρέπει να εχει ο καθένας στην καρδιά μου. Εγώ τον τοποθετώ. Δηλαδή αρχίζω να αναγνωρίζω ότι όλοι αυτοί που είδα, γνώρισα και συνδέθηκα μαζί τους, παίζοντας κάποιο ρόλο στην ζωή μου, δεν ήταν τυχαία πρόσωπα. Όλοι κάτι με δίδαξαν, κάτι μου έμαθαν, κάτι εξυπηρέτησαν, κάπου με ζόρισαν ή με ευλόγησαν. Πάντες υπήρξαν δάσκαλοι μου, που επέτρεψε ο Θεός να έρθουν στην ζωή μου και εγώ να μπω στην δική τους, ώστε μέσα από μια δύσκολη ή ευλογημένη αλληλεπίδραση να δώσουν και να πάρουν μαθήματα ζωής.
Είμαστε όντα που πορευόμαστε προς την Βασιλεία του Θεού, και στο δρόμο μας πρέπει να λάβουμε μαθήματα πνευματικής εξέλιξης. Κάθε πρόσωπο, κάθε εμπειρία και γεγονός, είναι και μια πρόσκληση και πρόσκληση σε μάθημα αθανασίας.
Γι’ αυτό πρέπει να συγχωρήσουμε, για να προχωρήσουμε…..
Μας περιμένει η ζωή, μας περιμένει ο ουρανός...
π. Χαράλαμπος Λίβυος Παπαδόπουλος
