Η αρετολογία στο έργο του Κόντογλου

Η τέχνη στην κοντόγλεια θεωρία αποτελεί ένα ύψιστο γεγονός, καθώς λειτουργεί ως δεσμός ανάμεσα στον άνθρωπο και την αλήθεια. Σκοπός της γίνεται η διαφυγή από τη φθορά, η ανάταση προς το μεταφυσικό στοιχείο και η εσωτερική μεταβολή του ανθρώπου. Η τέχνη επιδιώκει να τον αλλάξει, να έρθει ως μεσολαβητής, μαλακώνοντας και διαπλάθοντας την ψυχή του. Υπό αυτή την έννοια, μπορούμε να μιλήσουμε για μια αρετολογική προσέγγιση. Ο Φώτης Κόντογλου μιλάει για τις αρετές, στολίζει με αυτές τους ήρωές του, τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική του. Η επιμονή του, όμως, στις ηθικές αξίες φαίνεται και στο δοκιμιακό του έργο. Θλίβεται να βλέπει πως οι αρετές υποτιμούνται στη σύγχρονη κοινωνία, αγανακτεί και επιμένει στην ανάδειξη ενός πνευματικού τρόπου ζωής. Στον επίλογο του έργου Βασάντα γράφει: «Μία – μία σβήνουνε απ’ τη γλώσσα μας λέξεις μεγάλες, όπως η τιμή, η αξιοπρέπεια, η αγνότη, η αρετή, η φιλία», και λίγο αργότερα: «Κοιτάξτε γύρω μας: Η φιλία έχει λείψει, ο έρωτας κατάντησε η εγωιστική αιμομιξία του κοπαδιού∙ […] Η ανθρώπινη φύση πατσαβουριάστηκε».[1] Ακόμη στο έργο του Ο μυστικός κήπος αφιερώνει όλο το πρώτο κεφάλαιο στην αρετή της θεοσέβειας.[2] Συχνά αναφέρεται στην ταπεινοφροσύνη, την ελπίδα, την ανδρεία, την απλότητα και την αγάπη.[3] Ξεκινώντας από την απλότητα, αυτή χαρακτηρίζει τόσο τις ηθικές όσο και τις αισθητικές του αντιλήψεις. Ο Κόντογλου θαυμάζει την απλότητα στους ανθρώπους, την επαινεί και την αναζητά διαρκώς. Αγαπά την ηρεμία του φυσικού τοπίου ενώ αποστρέφεται την πολυπλοκότητα των σύγχρονων κοινωνιών.[4] Αντιπαθεί ακόμη τις περίπλοκες φιλοσοφίες, τους στοχασμούς και τις διανοητικές περιπλανήσεις της επιστήμης. Επιλέγει και προτείνει έναν πιο μοναχικό τρόπο ζωής, φιλήσυχο και ειρηνικό, που στην περίπτωσή του, βέβαια, αγγίζει τα όρια της απομόνωσης.[5] Η απλότητα είναι, κατά τον ίδιο, ένα έμφυτο χαρακτηριστικό το οποίο, όμως, μπορεί να καλλιεργηθεί. Ο άνθρωπος, δημιουργήθηκε πρωταρχικά από τον Θεό ως «απλό» ον. Ωστόσο, μπορεί να κερδίζει διαρκώς την απλότητα μέσα από τις επιλογές και τον τρόπο ζωής του. Όσον αφορά τη λογοτεχνία, προωθεί το πρότυπο της απλότητας τόσο μέσα από τις θεματικές επιλογές και τους χαρακτήρες των έργων του, όσο και μέσα από το ύφος του. Ισχυρίζεται πως δεν μεταχειρίζεται περίπλοκες τεχνικές αφήγησης, ούτε χρησιμοποιεί κάποια εξεζητημένη γλώσσα. Μάλιστα, δηλώνει ο ίδιος την πρόθεσή του να γράψει κάτι απλό και ευκολονόητο. Λέει: «Κ’ η δική μου τέχνη είναι απλή και την κάνω για τους απλούς».[6] Η απλότητα της ψυχής προσδίδει στην τέχνη πνευματικότητα. Αποτελεί, έτσι, αρετή για το ανθρώπινο πρόσωπο αλλά και αισθητικό κριτήριο για το έργο τέχνης. Στη ζωγραφική του επιλέγει και πάλι τη βυζαντινή τεχνοτροπία ως υπόδειγμα απλότητας μορφής και πληρότητας περιεχομένου. Τα γήινα χρώματα, η δομή των γραμμών και οι φόρμες απομακρύνονται από την περιπλοκότητα της ρεαλιστικής φωτογραφικής απεικόνισης. Στόχος είναι και πάλι η απλή απόδοση των προσώπων, ώστε μέσα από την ηρεμία των μορφών να αναδεικνύεται η πνευματικότητά τους. Οποιοδήποτε στοιχείο δεν είναι ουσιαστικό για την απόδοση της υπερβατικής πραγματικότητας παραλείπεται. Η λιτότητα επιδιώκει να αντικατοπτρίσει την ειρήνη των προσώπων.[7] Σε άλλα σημεία του έργου του ο Φώτης Κόντογλου μιλάει για τη γενναιότητα. Πιστεύει στη γενναιότητα του πνεύματος, που μπορεί να καλλιεργηθεί και να ανθίσει μέσα σε έναν υπομονετικό και ταπεινό άνθρωπο. Μάλιστα, η γενναιότητα της ψυχής αποτελεί αναγκαίο προσόν για να μπορέσει κανείς να αναγνωρίσει και να εκτιμήσει την τέχνη, την αληθινή τέχνη που στοχεύει στην «αληθινή αλήθεια». Μόνο μια γενναία ψυχή μπορεί να νιώσει την ομορφιά της απλότητας. Για αυτό και ο ίδιος γράφει πως «η γενναία και δυνατή καρδιά […] δεν μπορεί παρά ν’ αγγιχτεί απ’ αυτό που ‘ναι παλιό και ξεχασμένο και ανάξιο τιμής».[8] Επιπλέον, δίνει έμφαση στην ταπεινοφροσύνη. Μιλάει για τους αγίους, για όσα υπέμειναν στη ζωή τους και για την προσήλωση που έδειξαν στις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Φροντίζει, όμως, να παρουσιαστεί και ο ίδιος ταπεινός. Είκοσι χρόνια μετά τη συγγραφή του Πέδρο Καζάς γράφει έναν επίλογο στον οποίο εκφράζει τις ανησυχίες του σχετικά με το έργο. Εντοπίζει ορισμένα «σφάλματα» και «φανταχτερά» στοιχεία που δεν του αρέσουν. Καταλήγει εν τέλει να πει: «κανένα καλό δε βγήκε από μένα για τους άλλους»[9]. Η ταπεινοφροσύνη αποτελεί κριτήριο για το ποιόν του καλλιτέχνη αλλά και για τα έργα του. Ο καλλιτέχνης θα πρέπει να είναι πρόσωπο αγνό και ασκητικό, άνθρωπος πνευματικός που παραδίδει το ταλέντο του στη θεϊκή βούληση. Κατά τον Κόντογλου, μόνο μέσα από την ταπεινοφροσύνη μπορούν να προκύψουν έργα αυθεντικά.[10] Συνοψίζοντας: μέσα από την τέχνη ο Φώτης Κόντογλου προβάλλει ένα σύστημα αρετών το οποίο προτείνει στους αποδέκτες των έργων του. Δίνει αξία στις αρετές των απλών, καθημερινών ανθρώπων και τις αναδεικνύει σε ύψιστες ιδιότητες για το ανθρώπινο πνεύμα. Η τέχνη εμφανίζεται ως υπηρέτης αυτής της αρετολογίας, είναι αφιερωμένη στη διαμόρφωση ενός αρετολογικού μοντέλου ζωής και πρόσληψης της πραγματικότητας. Στόχος είναι πάντοτε η πνευματική ανύψωση του ανθρώπου προς την αιώνια ευτυχία, ενώ οι αρετές αποτελούν τις βάσεις στήριξης της ψυχής. Διαβάστε ολόκληρη τη μελέτη εδώ [1] Έργα Ε΄, σ. 230-231. [2] Κόντογλου Φώτης, «Λόγος άτεχνος για τη Θεοσέβεια», στο: Έργα Ι΄ – Ο Μυστικός Κήπος, Αθήνα: Αστήρ, 1975, σ. 7-15. [3] Πολύ κατατοπιστικό σχετικά με τις αρετές στο έργο του Φώτη Κόντογλου είναι το κεφάλαιο «Η αρετολογία του Φωτίου Κόντογλου» του Κωνσταντίνου Καβαρνού, στον τόμο Μνήμη Κόντογλου – Δέκα χρόνια από την κοίμησή του: Κείμενα για το πρόσωπο και το έργο του με εικόνες και σχέδια του ίδιου, Αθήνα: Αστήρ, 1975, σ. 73-80. [4] Έργα Α΄, σ. 95. [5] Έργα Ε΄, σ. 235. [6] Κόντογλου Φώτης, Φημισμένοι άντρες και λησμονημένοι, Αθήνα: Αετός, 1942, σ. 91. [7] Κόρδης Γιώργος, Εικόνα, εικόνισμα, εικονουργία, Αθήνα: Αρμός, 1998, σ. 62-63. [8] Έργα Ε΄, σ. 224. [9] Έργα Ε΄, σ. 77. [10] «Αν είσαι αληθινός τεχνίτης θε να ’σαι τίμιος όσο κανένας άνθρωπος, κι αξιοπρεπής δίχως να ‘σαι ακατάδεχτος, κι απάνου σου θα τσακίζουνται οι σαγίτες της κολακείας…»: Έργα Ε΄, σ. 79. ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ

Όταν η Αθηνά Σιδέρη επισκέφθηκε την γερόντισσα Γαλακτία…

…Αυτήν που υποδέχθηκε μετά «βαΐων και κλάδων» ήταν η γνωστή κυρία Αθηνά Σιδέρη του Αγίου Πορφυρίου. Ήρθε με συνοδεία Ρεθυμνιώτες. Μόλις την είδε η Γερόντισσα, την αγκάλιασε και την καταφιλούσε. Πριν προλάβει να μιλήσει η κυρία Αθηνά, της είπε η γιαγιά: «Μη κάνεις αυτό που σκέφτεσαι. Να συνεχίσεις αυτό που σου ‘πε ο Γέροντας (Πορφύριος). Διψά ο κόσμος. Δεν ξέρει πράμα. Να συνεχίσεις παιδί μου…». Συγκινημένη, φανέρωσε σε όλους μας εκεί, ότι σκεφτόταν να σταματήσει τις ομιλίες που τις ανέθεσε ο Άγιος Πορφύριος που ήταν πνευματικός της, γιατί αισθανόταν αδύναμη πια λόγω προβλημάτων υγείας. Το έκανε θέμα προσευχής και καθώς ερχόταν, παρακαλούσε τον Θεό να της μεταφέρει η Γερόντισσα Γαλακτία το θέλημά Του. Τώρα, που το άκουσε, συγκινήθηκε πολύ. Έπειτα, η γιαγιά της κρατούσε το χέρι και της φανέρωσε πολλά ακόμη. Κάποια στιγμή, της είπε: «Μη δίνεις σημασία, που σου λένε κακά λόγια, επειδή λες τα βρώμικα που σου ‘πε ο Μεγάλος Πατέρας της Αμέρικα (Γέρων Εφραίμ ο Φιλοθεΐτης). Να τα λες παιδί μου με το όνομά ντος, ετσα που σου τα ‘πε να γλυτώσουνε μερκοί. (Εννοούσε τα παρά φύση αμαρτήματα). Ετούτανα θα φέρουν εδα τση φωτιές σε όλο τον κόσμο από τις μεγάλες μπαλωθιές (υπερόπλα-πυρηνικά)». Η κυρία Αθηνά εξήγησε ότι ο Άγιος Πορφύριος της είχε τονίσει, να επιδιώξει να πάρει την ευχή του Γέροντα Εφραίμ του Φιλοθεΐτη που ήταν στην Αμερική. Τον χαρακτήριζε πολύ μεγάλο, πολύ μεγαλύτερο από όλους και έλεγε ότι θα χτυπηθεί με λύσσα από το σατανά. Ειδικά από τους διεφθαρμένους ρασοφόρους… Όταν τον γνώρισε τον Γέροντα Εφραίμ η κυρία Αθηνά στην Αριζόνα, της μίλησε για την πολλή μεγάλη αγιότητα του Γέροντά της Αγίου Πορφυρίου και της έδωσε παραγγελία να καυτηριάζει ονομαστικά τις ανώμαλες πράξεις που κυριαρχούν σήμερα, γιατί είναι η βασική αιτία των φοβερών καταστάσεων που έρχονται. Η ίδια, έκανε υπακοή, και έκαμε δημοσίευση μιας σχετικής ομιλίας της στο διαδίκτυο (έχει τίτλο: «η αμαρτία θα φέρει δεινά στην Ελλάδα»). Αυτό, όμως, είχε σαν αποτέλεσμα να δεχθεί μεγάλα πυρά και φοβερές ύβρεις από πλευρά του κλήρου κυρίως… Τα ονομάζουν αυτά «εκδήλωση αγάπης» και λένε πως δεν αφορά την Εκκλησία!!! Όμως, θυμήθηκε, μας είπε η κυρία Αθηνά, μια ρήση του Αγίου Πορφυρίου, που της έδινε δύναμη και την έκανε να προχωρεί με θάρρος. Της είχε πει: «θα έρθει εποχή που ένα εκκλησιαστικό κομμάτι θα αγκαλιάσει το παρά φύσιν! Τότε να αντισταθείτε. Όταν η Εκκλησία συμβιβάζεται με παρά φύσιν καταστάσεις, χάνει τον προορισμό της! Δεν λειτουργεί σαν Εκκλησία του Χριστού! Γι’ αυτό, κάποιοι θα το λένε… Όχι η Εκκλησία. Αργότερα θα συγκληθεί μια Μεγάλη Σύνοδος μετά τον πόλεμο και θα δοξάσει την Ορθοδοξία. Αυτή θα τερματίσει και την παραφυσική αγαπολογία…». Αφού είπε αυτά στο μεσαίο δωμάτιο η κυρία Αθηνά, την φώναξε επίμονα η γιαγιά κοντά της και της ζήτησε να βγάλει το σακάκι της και να της το δώσει. Πάλι ο πατήρ Αντώνιος αντέδρασε. Η κυρία Αθηνά απάντησε: «αφήστε την! Αυτή η κίνηση κρύβει το μεγαλύτερο μυστικό μου…». Η γιαγιά πήρε το σακάκι, που ήταν ένα γκρίζο με πυκνές μαύρες πιτσιλιές, το αγκάλιασε, το σταύρωσε, το έσφιξε στην αγκαλιά της και προσευχήθηκε ψιθυριστά κάποια ώρα… Έπειτα το φίλησε και το έδωσε πίσω στην κυρία Αθηνά. Η κυρία Αθηνά, με δάκρυα είπε, ότι αυτό το σακάκι το είχε ευλογήσει ο Άγιος Πορφύριος και το φορούσε σε κάθε ομιλία! Η γιαγιά το είδε αυτό, γι’ αυτό το ζήτησε και το ευλόγησε και εκείνη. Η κυρία Αθηνά, δεν παρέλειπε να τηλεφωνεί συχνά στη Γερόντισσα μέχρι την κοίμησή της. Ζητούσε την ευχή της. Η γιαγιά το καταλάβαινε και ανταποκρινόταν. Αιωνία η μνήμη της. Να έχουμε την ευχή της γιαγιάς μας Γαλακτίας Μοναχής!

«Ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπέρ ἐμέ οὐκ ἔστι μου ἄξιος»

Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μα­θη­ταῖς· πᾶς ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς· ὅστις δ᾿ ἂν ἀρνήσηταί με ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ἀρνήσομαι αὐτὸν κἀγὼ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. Ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὁ φιλῶν υἱὸν ἢ θυγατέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος· καὶ ὃς οὐ λαμβάνει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος. Τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; ὁ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὅταν καθίσῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καθίσεσθε καὶ ὑμεῖς ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. καὶ πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ πατέρα ἢ μητέρα ἢ γυναῖκα ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς ἕνεκεν τοῦ ὀνό­ματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. Πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι καὶ ἔσχατοι πρῶτοι. «Ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος» Κυριακὴ τῶν Ἁγίων Πάντων, σήμερα, καὶ ἡ ἁγία μας Ἐκκλησία τιμᾶ ὅλους ἐκείνους τοὺς ἥρωες τῆς πίστεως, ποὺ ἀγάπησαν ὁλόκαρδα τὸν Χριστὸ καὶ εὐφραίνονται αἰώνια στὴ Βασιλεία του. Γι᾿ αὐτὸ στὴ σημερινὴ εὐαγγελικὴ περικοπή, ποὺ ἀναγινώσκεται πρὸς τιμήν τους, ἀκούσαμε τὸν Κύριο Ἰησοῦ Χριστὸ νὰ μᾶς καλεῖ νὰ Τὸν ἀγαπήσουμε ὁλοκληρωτικά· περισσότερο κι ἀπὸ τοὺς γονεῖς μας ἀκόμη. Ἀσφαλῶς ὀφείλουμε πολλὰ στοὺς γονεῖς μας, γιὰ ὅσα μᾶς ἔχουν προσ­φέρει. Γι᾿ αὐτὸ ὁ Κύριος θέλει νὰ τοὺς ἀγαποῦμε καὶ νὰ τοὺς τιμοῦμε. Στὸν λόγο του ὅμως, ποὺ ἀκούσαμε στὸ ἱερὸ Εὐαγγέλιο, ἡ βαρύτητα πέφτει στὴ λέξη «ὑπέρ», ποὺ σημαίνει περισσότερο. Ὁ Κύριος ζητεῖ τὴν πρώτη ἀγάπη μας, διότι Ἐκεῖνος εἶναι ὁ με­γαλύτερος Εὐεργέτης μας. Ἐπιπλέον, διότι ὁ ἄνθρωπος ποὺ θὰ Τὸν ἀγαπήσει ὁλοκληρωτικὰ θὰ κερ­δίσει τὸ πᾶν. 1. Ὁ μεγαλύτερος Εὐεργέτης μας Ὁ Κύριος δικαίως ζητεῖ τὴν πρώτη ἀγάπη μας. Ἐκεῖνος δημιούργησε γιὰ μᾶς ὅλο αὐτὸ τὸν πανέμορφο κόσμο ποὺ μᾶς περιβάλλει: τὸ στερέωμα τοῦ οὐρανοῦ, τὶς θάλασσες τῆς γῆς, τὰ δάση, τὰ ποικιλόχρωμα ἄνθη. Ἕνα ὑπέροχο κόσμημα ὁ κόσμος! Ἕνα παλάτι γιὰ νὰ κατοικήσει σ᾿ αὐτὸ ὁ βασιλιὰς τῆς Δημιουργίας, ὁ ἄνθρωπος. Ὅταν δὲ ἀργότερα ὁ ἄνθρωπος παράκουσε τὴν ἐντολὴ τοῦ Πλάστη του καὶ φέρθηκε ἀχάριστα πρὸς τὸν Θεό, Ἐκεῖνος δὲν τὸν ἐγκατέλειψε. Μίλησε μὲ τὸ στόμα τῶν Προφητῶν γιὰ τὴ μέλλουσα σωτηρία καὶ ἔδωσε ὁδηγὸ τὸν Νόμο καὶ τὶς ἐντολές του. Ἡ μεγαλύτερη ὅμως εὐεργεσία τοῦ Θεοῦ εἶναι ἡ ἐνανθρώπηση καὶ ἡ θυσία τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ του. Ὁ Θεὸς δὲν ἔγινε ἁπλῶς ἄνθρωπος. Ἦλθε στὸν κόσμο τῆς ἁμαρτίας γιὰ νὰ θυσιασθεῖ καὶ νὰ σώσει τοὺς ἀνθρώπους. «Οὕτω γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν» (Ἰω. γ΄ 16), ὑπογραμμίζει ὁ ἱερὸς Εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης. Τόσο πολὺ ἀγάπησε ὁ Θεὸς τὸν κόσμο τῶν ἀνθρώπων ποὺ ζοῦσαν στὴν ἁμαρτία, ὥστε παρέδωσε σὲ θάνατο τὸν μονάκριβο Υἱό του. Θυσιάσθηκε γιὰ χάρη τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἀνθρώπου ὁ Χριστός. Θυσιάσθηκε γιὰ τὸν καθένα μας προσωπικά· γιὰ τὴν αἰώνια σωτηρία τῆς ψυχῆς μας. Οἱ γονεῖς μας μᾶς χάρισαν τὴν ἐπίγεια ζωή. Ὁ Κύριος θυσιάσθηκε γιὰ νὰ ἀπολαύσουμε τὴν αἰώνια ζωὴ κοντά Του· τὴν ἄληκτη μακαριότητα τῆς Βασιλείας του. Εἶναι ἀναμφίβολα ὁ μεγαλύτερος Εὐεργέτης μας. 2. Γιὰ νὰ κερδίσουμε τὸ πᾶν Ὁ Κύριος ζητεῖ τὴν πρώτη ἀγάπη μας. «Ὁ φιλῶν πατέρα ἢ μητέρα ὑπὲρ ἐμὲ οὐκ ἔστι μου ἄξιος», μᾶς τόνισε σήμερα, διότι ὁ ἄνθρωπος ποὺ θὰ ἀγαπήσει ὁλοκληρωτικὰ τὸν Χριστὸ θὰ κερδίσει τὸ πᾶν. Ὅλοι μας ἀναζητοῦμε τὴν προσωπική μας εὐτυχία, τὴν πληρότητα, τὴν ἀληθινὴ χαρά. Ἡ ψυχὴ ὡστόσο εἶναι ἄυλη καὶ δὲν γεμίζει μὲ τὸν ὑλικὸ πλοῦτο, τὴν ἐπίγεια δόξα καὶ τὶς ἁμαρτωλὲς ἀπολαύσεις. Ζητεῖ κάτι ἀνώτερο, ἄφθαρτο, αἰώνιο. Αὐτὸ δὲ ποὺ ἀναζητεῖ ὁ ἄνθρωπος, μόνο ὁ Χριστὸς μπορεῖ νὰ τοῦ τὸ προσφέρει. Ἐκεῖνος χορηγεῖ τὸν ἀληθινὸ πλοῦτο, τὴν ἄφθαρτη δόξα, τὰ αἰώνια ἀγαθά. Ἐ­κεῖνος χαρίζει καὶ στὴν ἐπίγεια ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου πλούσια τὴν εὐλογία του, ὅπως ὁ Ἴδιος μᾶς ὑποσχέθηκε σήμερα: «Πᾶς ὃς ἀφῆκεν οἰκίας ἢ ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς ἢ πατέρα ἢ μητέρα ἢ γυναῖκα ἢ τέκνα ἢ ἀγροὺς ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός μου, ἑκατονταπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰ­ώνιον κληρονομήσει». Δηλαδή, ὅποιος ἄφησε ὑλικὲς περιουσίες ἢ συγγενικά του πρόσωπα, προκειμένου νά μείνει ἑνωμένος μαζί μου, θὰ πάρει ἑκατονταπλάσια ἀμοιβὴ σ᾿ αὐτὴ τὴ ζωὴ καὶ ἐπιπλέον θὰ κληρονομήσει τὴν αἰώνια ζωή. Ἂς θυμηθοῦμε ἀκόμη ἀπὸ τὴν Παλαιὰ Διαθήκη τὸν πατριάρχη Ἀβραάμ, ὁ ὁποῖος ἀγάπησε τὸν Θεὸ περισσότερο κι ἀπὸ τὸ μονάκριβο παιδί του, τὸν Ἰσαάκ, καὶ ἀπέδειξε ὅτι ἦταν ἕτοιμος νὰ τὸ θυσιάσει, ὅταν τοῦ τὸ ζήτησε ὁ Θεός. Γι᾿ αὐτὸ καὶ ἔλαβε τόσο πλούσια τὴν εὐλογία του. Αὐτὴ τὴν ἀπόλυτη πληρότητα κοντὰ στὸν Κύριο ζοῦσαν ὅλοι οἱ Ἅγιοι τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἀναφωνεῖ μὲ ἐνθουσιασμὸ ὁ σύγχρονός μας ὅσιος Πορφύριος: «Ὅπου ὑπάρχει ἡ ἀγάπη στὸν Χριστό, ἐξαφανίζεται ἡ μοναξιά. Εἶσαι εἰρηνικός, χαρούμενος, γεμάτος. Οὔτε μελαγχολία, οὔτε ἀρρώστια, οὔτε πίεση, οὔτε ἄγχος, οὔτε κατήφεια, οὔτε κόλαση. Ὅταν ἔλθει ὁ Χριστὸς στὴν καρδιά, ἡ ζωὴ ἀλλάζει. Ὁ Χριστὸς εἶναι τὸ πᾶν» (Βίος καὶ Λόγοι, σελ. 223). Ἂς μᾶς ἀξιώσει ὁ Κύριος, μὲ τὶς πρεσβεῖες ὅλων «τῶν ἀπ᾿ αἰῶνος» ἔνδοξων Ἁγίων μας, νὰ ἀγαπήσουμε τὸν Χρι­στὸ περισσότερο ἀπὸ ὁποιονδήποτε κι ἀπὸ ὁτιδήποτε ἄλλο στὴ ζωή μας. Ἐκεῖνον, ποὺ εἶναι ὁ μεγαλύτερος Εὐεργέτης μας· Ἐκεῖνον, ποὺ θὰ μᾶς χαρίσει τὸ πᾶν!

Η ΥΓΕΙΑ, Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΚΑΙ ΟΛΑ ΤΑ ΑΝΑΜΕΣΑ

Είναι ωραία η ζωή στην Ολλανδία. Μια σχετικά καλή δουλειά να έχεις, να αντέχεις το κόστος διαβίωσης και είναι πραγματικά μαγική η ζωή στην Ολλανδία. Αν είσαι υγιής, θα προσθέσω εγώ. Γιατί έζησα την ντροπή και την αναλγησία του ασφαλιστικού και ιατρικού συστήματος της χώρας και έχω διαφορετική άποψη για το τί θα πει προηγμένο κράτος, κοινωνικό κράτος, πρόνοια και αξιοπρέπεια. Για πάνω από μια δεκαετία, ενώ ζούσα στην Ελλάδα, είχα λάβει πολλές ακριβές θεραπείες. Στα δημόσια νοσοκομεία της χώρας, είχα πάντα την δυνατότητα, είτε ως εργαζόμενη είτε ως άνεργη, να μπορώ να κάνω όλες τις απαραίτητες εξετάσεις (και ήταν πολλές και ακριβές), ώστε σε δεύτερη φάση να μπορώ να πάρω την ανοσοκατασταλτική αγωγή που χρειαζόμουν για το αυτοάνοσό μου. Το ένα από τα πολλά. Το πιο ζόρικο. Οι γιατροί πάντα μου ενέκριναν το πιο νέο φάρμακο, με τις λιγότερες παρενέργειες, με τη καλύτερη πρόγνωση, όχι για θεραπεία, αλλά για καταστολή. Το παντρεύτηκα το νόσημά μου. Νωρίς μάλιστα, στα 19. Ήμουν και είμαι από αυτές τις περιπτώσεις που η πρόγνωση δεν είναι καλή, επιθετική μορφή με πρώιμη έναρξη. Θα μάθω να ζω με αυτό. Ή μέσα σε αυτό. Όπως το δει κανείς. Πάντα λοιπόν μου ενέκριναν μία αγωγή με μηδενική συμμετοχή (έτσι συμβαίνει με αυτού του είδους τα φάρμακα) και πήγαινα κάθε μήνα με την συνταγή μου και ένα ψυγειάκι στο φαρμακείο του ΕΟΠΠΥ για να πάρω τις πολύτιμες ενέσεις μου. Αυτές που κόστιζαν μερικές χιλιάδες ευρώ κάθε μήνα στο δημόσιο σύστημα υγείας και εμένα μου χάριζαν λίγη ποιότητα ζωής και ανακούφιση από τους φριχτούς πόνους. Για λίγους μήνες ή ένα-δυο χρόνια στην καλύτερη. Έκανα τις υποδόριες ενέσεις μου στην κοιλιά ή στα πόδια και κάπως ανακτούσα τον έλεγχο της ζωής μου. Και έπειτα έφυγα μετανάστρια στην Ολλανδία. Στην επόμενη έξαρση που έκανε το αυτοάνοσό μου, μέσα στην όλη φρίκη της πρώτης καραντίνας, εγώ έπρεπε να μπω πάλι σε θεραπεία. Ήταν τόσο σοβαρή η κατάστασή μου, που ο γενικός γιατρός μου έδωσε αμέσως παραπεμπτικό, ώστε να με δει γιατρός ειδικότητας. Όποιος έχει βιώσει τον Γολγοθά της διαλογής για να καταφέρεις να δεις γιατρό ειδικότητας στην Ολλανδία, καταλαβαίνει. Κλινική εξέταση, αιματολογικές, ακτινογραφίες, είχα το πλήρες πακέτο αφειδώς. Και έπειτα ήρθε η στιγμή που θα συναντούσα την νοσηλεύτρια της κλινικής (γιατρό δεν συνάντησα ποτέ τελικά) η οποία θα με ενημέρωνε για το φάρμακο το οποίο αποφασίστηκε να πάρω. Μεθοτρεξάτη. Δεν το γνωρίζω αυτό το φάρμακο. Δεν μου το έχουν χορηγήσει ποτέ, κανείς γιατρός στην Ελλάδα δεν με ενημέρωσε για αυτό. Δέχομαι όμως και ξεκινάμε. Απαγορεύεται να μείνω έγκυος. Απαγορεύεται να αρρωστήσω. Το παιδί δεν θα πρέπει να πάει σχολείο φέτος. Όταν θα παίζει στην παιδική χαρά να μην πλησιάζει άλλα παιδιά και αρρωστήσει γιατί κινδυνεύω αν κολλήσω κι εγώ. Παρασκευή παίρνω τα πρώτα χάπια και ξεκινάμε. Αρχίζω να μη νιώθω καλά. Το φάρμακο που θα με έκανε να νιώθω καλύτερα και θα μου έδινε ποιότητα ζωής, με αρρωσταίνει. Πρόσβαση σε γιατρό δεν έχω. Ενημερώνω τις νοσηλεύτριες ότι έχω παρενέργειες. «Οι παρενέργειες μειώνονται με τον χρόνο», όπως με ενημερώνουν πίσω. Να κάνω υπομονή. Ψάχνω στο ίντερνετ. Τί είναι αυτό το φάρμακο επιτέλους; Για να το θέσω απλά και σε εσάς, είναι χημειοθεραπευτικός παράγοντας. Και είναι φτηνό! Πολύ φτηνό! Υπολογίζω ότι η θεραπεία μου κοστίζει περίπου ένα 50ρικο τον μήνα. Την ίδια στιγμή, πληρώνω υποχρεωτικά 120 ευρώ το μήνα στην ασφάλειά μου. Κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή λιώνω στους εμετούς. Αρχίζω να χάνω τα μαλλιά μου. «Γιατί μου δώσατε αυτό το φάρμακο; Δε νιώθω καλά! Δεν μπορώ ούτε να δουλέψω!» Με αυτό το τελευταίο συγκινήθηκαν. Αν δεν μπορείς να παράγεις, τότε σου δίνουν σημασία, είναι η αλήθεια. Μετά από 2 μήνες περίπου και εντελώς απρόθυμα, μου λένε ότι θα αιτηθούν να εγκρίνει η ασφαλιστική μου το ίδιο φτηνό φάρμακο, αλλά σε ενέσιμο ώστε να μην έχω τους εμετούς από τις παρενέργειες. Η ασφαλιστική αρνείται. Οι ενέσεις κοστίζουν περισσότερο από τα χάπια. Εγώ συνεχίζω να λιώνω στους εμετούς τις μισές μέρες της βδομάδας. Μετά από παρακάλια και φωνές και κλάματα, μου εγκρίνουν το ίδιο φτηνό φάρμακο σε ενέσιμο. Καμία ανταπόκριση στο σώμα μου. «Πόσο θα περιμένουμε ακόμα; Σας έχω δώσει όλο το ιστορικό μου. Ξέρετε σε ποια φάρμακα ανταποκρίνεται το σώμα μου και η ασθένειά μου! Μήπως πρέπει να αλλάξουμε φάρμακο; Υποφέρω!» «Δεν ξέρω γιατί σας έδωσαν στην Ελλάδα αυτά τα φάρμακα από την αρχή. Εμείς ξεκινάμε με άλλα φάρμακα πρώτα και αν δεν ανταποκρίνεται ο ασθενής στην αγωγή, αλλάζουμε φάρμακο.» «Δεν είναι καινούρια η ασθένεια», τους φωνάζω! «15 χρόνια την κουβαλάω! Δεν μπορείτε να κάνετε πειράματα πάνω μου!» «Δεν μπορούμε να περάσουμε σε βιολογικό παράγοντα, εάν πρώτα δεν εξαντλήσουμε κάθε πιθανότητα να γίνεται καλά με την μεθοτρεξάτη.» Αν δεν με εξαντλήσουν, αν δεν με διαλύσουν, αν δεν εξανεμιστεί κάθε ίχνος ποιότητας και θέλησης για ζωή, δεν μπορώ να πάρω πιο ακριβό φάρμακο. Κοστίζει η αγωγή που θα έσωζε το σώμα και την ψυχή μου. Σταματάω το φάρμακο. Έχω χάσει τα μισά μου μαλλιά, την μισή μου δουλειά, την θέλησή μου για ζωή, το παιδί μου είναι κλεισμένο μέσα σε ένα σπίτι, για να πάρω εγώ ένα φτηνό φάρμακο, που με αρρωσταίνει και δεν έχει κανένα αποτέλεσμα στο αυτοάνοσό μου. Σταματάω κάθε προσπάθεια. Το αυτοάνοσο υποτροπιάζει ακόμα χειρότερα. Σταματάω κάθε προσπάθεια. Το σύστημα έχει αποφασίσει για εμένα. Σταματάω κάθε προσπάθεια. Το σύστημα είναι πιο μεγάλο από εμένα. Σταματάω κάθε προσπάθεια. Το σύστημα με έχει ήδη καταπιεί. Η ιστορία αυτή δεν έχει ίχνος μυθοπλασίας. Είναι μάλιστα ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας όπως την βίωσα, στην Ολλανδία, το 2021. Σε ένα από τα πιο προηγμένα κράτη της Ευρώπης, με μια οικονομία που πάει πραγματικά βζιιιιιν και που αν έχεις χρόνια προβλήματα υγείας, τότε λυπάμαι για εσένα φιλαράκι. Κάπως πρέπει να κρατήσουμε την οικονομία υγιή και να ζυγίζουμε το όφελος και το ρίσκο. Όχι για εσένα, προς Θεού! Το damage control θα γίνει για τους οικονομικούς πόρους. Όχι για τη ζωή σου. Προτεσταντική ηθική και καπιταλισμός. Ο συνδυασμός που σκοτώνει. Κυριολεκτικά. Δεν είσαι αρκετά άρρωστος, πήγαινε σπίτι σου. Αν πονάς πολύ, πάρε παρακεταμόλη και πήγαινε σπίτι σου. Αν δεν γίνεσαι καλύτερα, πιες νερό και ξεκουράσου σπίτι σου. Αν δεν τα καταφέρεις, δεν πειράζει, «έφυγες» στο σπίτι σου. Δεν μπορείς να μην πληρώνεις ασφάλεια, αλλά παροχές υγείας δεν θα έχεις, ξέχασέ το αυτό! Και έτσι έζησαν κάποιοι καλά, κάποιοι δεν έζησαν και κάποιοι έμειναν σε αυτό το ανάμεσα, κάτι ανάμεσα σε ζωή και θάνατο. Κι ας μην το επέλεξαν. Δεν αποφασίζεις εσύ φιλαράκι! Ή μήπως όχι;

ΚΥΡΙΑΚΗ ΑΓ.ΠΑΝΤΩΝ-"Ὅλοι οἱ ἅγιοι μὲ τὴν πίστη κατατρόπωσαν βασίλεια".

Το όνειρο κάθε χριστιανού είναι η αγιότητα. Ακόμη κι αν η κοσμική πραγματικότητα, οι υπομνήσεις και οι υποβολές των ανθρωπίνων πραγμάτων μάς προσανατολίζουν στα του χρόνου της ζωής, κατά βάθος, από τη στιγμή ήδη του βαπτίσματός μας, από τη στιγμή που μετέχουμε στην θεία λειτουργία, στην ευχαριστιακή σύναξη των πιστών, από τη στιγμή που γιορτάζουμε τον Χριστό, την Παναγία, τους Αγίους, έχουμε χαράξει τον προσανατολισμό της ζωής μας. Μπορεί να μην είμαστε καθόλου έτοιμοι "να κάνουμε πράξη το "πάσαν νυν βιοτικήν αποθώμεθα μέριμναν", καθώς οι μέριμνες του βίου είναι πανίσχυρες και μας γεμίζουν ευχαρίστηση. Μπορεί το περιβάλλον μας, οι οικείοι, οι φίλοι, ο κόσμος στον οποίο ζούμε να μας σπρώχνουν να παραμένουμε στις χαρές του παρόντες, από τις πιο απλές όπως το φαγητό, έως τις πιο απαιτητικές, όπως το να χαρούμε τη ζωή μας. Κατά βάθος όμως δεν υπάρχει άλλος δρόμος από την αγιότητα. Καθώς διαβάζουμε το αποστολικό ανάγνωσμα της γιορτής των Αγίων Πάντων, δεσπόζει στην αρχή του ακόμη μία φράση: "Όλοι οι άγιοι με την πίστη κατατρόπωσαν βασίλεια". Ο απόστολος Παύλος, γράφοντας στους Εβραίους και αναφερόμενους στους αγίους της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίοι δεν πέτυχαν την τέλεια σωτηρία, καθώς δεν είχε έρθει ο Χριστός, ούτε εμείς που επρόκειτο να πιστέψουμε - σημάδι ότι η σωτηρία στην Εκκλησία περιλαμβάνει όλους, σε μία υπέρβαση του χρόνου μοναδικά αυθεντική, η οποία δεν περιορίζεται στην ιστορικότητα, κι αυτό δείχνει μία εντελώς διαφορετική θέαση της ζωής, ότι δηλαδή τα σχήματα αυτού του κόσμου, ακόμη και τα εκκλησιαστικά, παράγουσι, διότι ο Χριστός δεν ήρθε να παγώσει τον χρόνο, αλλά να τον υπερβεί , και έτσι ακόμη και τα παραδοσιακά εξελίσσονται, για να συμπεριλάβουν όλους και κάθε εποχή-, μάς δείχνει ότι οι βασιλείες του ανθρώπων νικήθηκαν και κατατροπώθηκαν κυριολεκτικά από την πίστη των αγίων. Νικήθηκε και κατατροπώθηκε ο θαυμασμός των ανθρώπων για την εξουσία, για την δόξα, για την απόλαυση, για την επίδειξη, για το δικαίωμα ζωής και θανάτου, για τον στολισμό, για την αίσθηση της μονιμότητας. Διότι οι άνθρωποι κάθε εποχής διψάμε να θαυμάσουμε αυτούς που ξεχωρίσουν, ακόμη κι αν πρόκειται να τους απορρίψουμε. Η πίστη όμως στον ταπεινό Θεό, σ' Εκείνον που αγαπά, μοιράζεται, ευλογεί, δίνει την νίκη κατά του χρόνου και του θανάτου και έτσι προτρέπει τον άνθρωπο να πράξει, δεν συγκρίνεται με ό,τι έχει πρόσκαιρη λάμψη. Και το πρόσκαιρο πρόσκαιρα θριαμβεύει. Και οι πρόσκαιρα θαυμάζοντες, πρόσκαιρα θαυμάζουσι. Η ίδια η πίστη κάνει την δύναμη των βασιλείων να μην μπορεί να επιβάλει τη θέλησή της. Διότι ο πιστός αγαπά το θέλημα του Θεού, που είναι η πίστη μέχρι τέλους στην δική του αγάπη. Η εμπιστοσύνη όχι στους υιούς των ανθρώπων, αλλά στο πρόσωπο του Θεού. Και όσες διαταγές κι αν δώσουν οι άνθρωποι, όση δόξα κι αν παρελάσει μπροστά μας, ο σκοπός παραμένει η αγάπη. Νικήθηκε και κατατροπώθηκε ακόμη το αίσθημα του εγωισμού που κάθε αξίωμα συνήθως επιφέρει. Αυτός ο πειρασμός, επειδή έχω τη δύναμη ως βασιλιάς, μπορώ να παίξω με τη ζωή, με το συναίσθημα, με την ελπίδα του ανθρώπου που είναι ο υπήκοός μου, να κάνω επίδειξη δύναμης για να αποδείξω τη θέση μου. Ο προφήτης Ηλίας, ο Δανιήλ και οι τρεις Παίδες, οι Μακκαβαίοι στην Παλαιά Διαθήκη είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα αγίων που δεν λύγισαν μπροστά στο αίσθημα του κυρίαρχου εγώ. Μας προτρέπουν, και στους καιρούς μας, να διακρίνουμε την παρουσία του Θεού, να μην υποταχθούμε στο αίσθημα ότι είτε οι ίδιοι μπορούμε να παίζουμε με τις ζωές, με τα αισθήματα, με τις ιδέες των άλλων, είτε πρέπει να υποκλιθούμε μπροστά σε όποιους, οικείους, ισχυρούς, κυριαρχικούς στην νοοτροπία, ζητούν από εμάς να αφήσουμε τα μείζονα, την πίστη και την αγάπη στον Θεό και στον συνάνθρωπο, για να εξασφαλίσουμε την αποδοχή τους. Νικήθηκε και κατατροπώθηκε το αίσθημα ότι δεν υπάρχει θάνατος, δεν υπάρχει τέλος. Ότι μόνο το παρόν έχει σημασία. Και αντίστροφα, νικήθηκε και κατατροπώθηκε το αίσθημα ότι όλα είναι θάνατος, τίποτα, μηδέν. Αυτή, άλλωστε, είναι η εικόνα της ανθρώπινης βασιλείας. Ότι ο βασιλιάς θα βασιλεύει για πάντα ή ότι δεν έχει καμία αξία η ζωή και η όποια βασιλεία, διότι όλα είναι θάνατος. Οι άγιοι όμως με την πίστη δείχνουν ότι όλα είναι αγάπη, όλα είναι αλήθεια, όλα είναι ανάσταση, διότι υπάρχει ο Θεός, ζούμε τον Θεό στο πρόσωπο του Χριστού, στην κοινωνία μαζί Του στα μυστήρια της Εκκλησίας, στο πρόσωπο του συνανθρώπου μας, και ότι η αγιότητα δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ελπίδα και η εμπιστοσύνη στην ανάσταση του Χριστού και στην δική μας ανάσταση. Η ψυχή μας περιμένει στη χαρά του προσώπου του Χριστού. Προγεύεται όλη μας η ύπαρξη στο μυστήριο της θείας λειτουργίας, στο οποίο οι πάντες χωρούσι, με μόνη προϋπόθεση το ναι της πίστης, που όλα τα αλλάζει αν είναι καρδιακό, που όλα μπορεί να τα αλλάξει αν είναι ταπεινό, η επιθυμία να συναντιόμαστε με τον κάθε άνθρωπο, βασιλιά ή καθημερινό, καμία σημασία, μαζί με τους αγίους που πέρασαν, μαζί με τους αγίους που θα έρθουν. Έργο του Αγίου Πνεύματος η αγιότητα. Καρπός της Πεντηκοστής, σημείο της Εκκλησίας. Αυτό το έργο ας γίνει για τον καθέναν και την καθεμιά μας καινούργια αρχή και απόφαση, με όποιο κόστος. Άλλωστε, πίστη σημαίνει όχι μαγεία, αλλά "ναι" στην παρουσία του Χριστού, ο Οποίος "μεθ' ημών εστί πάσας τας ημέρας της ζωής ημών".