Από την Ιταλία… στο Νόβγκοροντ: Η θαυμαστή ιστορία του Οσίου Αντωνίου του Ρωμαίου

Τα στοιχεία για τον Άγιο Αντώνιο το Ρωμαίο τα παίρνουμε από το «Χρονικό του Νόβγκοροντ», από το κείμενο “Duchovnaja gramota”, ενός είδους διαθήκης του αγίου και από την προφορική παράδοση του Νόβγκοροντ, η οποία φθάνει έως τον 16ο αιώνα. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, ο Άγιος Αντώνιος γεννήθηκε στη Ρώμη το 1067 από πλούσιους και ευσεβείς ορθόδοξους γονείς. Σε ηλικία 17 ετών πηγαίνει στην Νότια Ιταλία, όπου γίνεται μοναχός σε κάποιο από τα πολλά ελληνικά μοναστήρια της περιοχής. Για 20 χρόνια ζει σαν ερημίτης με απόλυτη σιωπή και προσευχή, κατεβαίνοντας στο μοναστήρι μόνο για την εορτή του Πάσχα. Κατά τη διάρκεια του διωγμού των ορθοδόξων από τους Νορμανδούς κατακτητές, ο άγιος καταφεύγει σε ένα βράχο δίπλα στη θάλασσα, όπου για ένα χρόνο ζει μιμούμενος τους αρχαίους στυλίτες. Στις 5 Σεπτεμβρίου του 1106 κατά τη διάρκεια μιας φοβερής τρικυμίας, ο βράχος αποκολλήθηκε από την ακτή και έπεσε στη θάλασσα. Ο άγιος, όμως, αντί να βυθιστεί και να βρει τραγικό θάνατο, βρέθηκε να ταξιδεύει πάνω στο βράχο που έπλεε πάνω στα κύματα. Αφού διέπλευσε τη Μεσόγειο θάλασσα πάνω στο πρωτοφανές αυτό πλεούμενο, πέρασε τον Ατλαντικό και τη Βαλτική θάλασσα, μπήκε στον ποταμό Νέβα, πέρασε τη λίμνη Λάντογκα και ανεβαίνοντας τον ποταμό Βαλκόβ, έφθασε στο Νόβγκοροντ, δοξάζοντας το Θεό που τον έφερε σε ορθόδοξη χώρα. Αφού πήρε την ευλογία του επισκόπου Αγίου Νικήτα, χρησιμοποιώντας για μεταφραστή έναν έμπορο που γνώριζε ελληνικά και λατινικά, ίδρυσε τη μονή του Γενεθλίου της Θεοτόκου, στο σημείο που θαυματουργικά τον έφερε ο βράχος, όπου και παρέμεινε ηγούμενος έως της κοιμήσεώς του στις 3 Αυγούστου του 1147. Ο Βίος του γράφηκε από το μοναχό Νήφωνα το 16ο αιώνα. Ο Βίος αυτός βασίστηκε σε προγενέστερο και συντομότερο βίο – συγγραφείς από τον Όσιο Ανδρέα, διαδόχου του Αγίου Αντωνίου στην ηγουμενία της μονής. Στη μονή του «Γενεθλίου» του Νόβγκοροντ σώζονται μια πέτρα, η οποία σύμφωνα με την παράδοση είναι αυτή πάνω στην οποία ταξίδεψε ο Άγιος, καθώς και άλλα προσωπικά του αντικείμενα, ορισμένα εκ των οποίων δυτικής προελεύσεως. Οι περισσότεροι επιστήμονες και ερευνητές αρνούνται την ιστορικότητα του βίου αυτού, όμως δεν είναι απίθανο κάποιος μοναχός της Νοτίου Ιταλίας να φύγει από την πατρίδα του για να γλιτώσει από τις πιέσεις των Λατίνων κατακτητών και να καταφύγει προς τον ορθόδοξο πληθυσμό κατά τον 11ο – 12ο αιώνα. Ο Όσιος Αντώνιος εορτάζει στις 3 Αυγούστου και απαντάται σε όλα τα ρωσικά «Μηναία» και συναξαριστές από το 17ο αιώνα και μετά.

Η λέξη ''φυλακή''στα αγιογραφικά χωρία

"Θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου" (Ψαλμ. 140:3), "ἀπὸ φυλακῆς πρωΐας μέχρι νυκτός (Ψαλμ. 129:6), "ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με" (Ματθ. 25:36). Τρεις περιπτώσεις στις οποίες έχουμε την ίδια λέξη ("φυλακή") με διαφορετικές σημασίες (σημασίες όχι άσχετες μεταξύ τους, βέβαια, χωρίς όμως και να ταυτίζονται) σε αγιογραφικά χωρία, τα οποία μάλιστα ακούγονται στις εκκλησιαστικές ακολουθίες (τα δύο πρώτα σε τακτική βάση, ενώ το τρίτο υπάρχει στο Ευαγγέλιο της Κυριακής των Απόκρεω). Η λέξη "φυλακή" (συνδεόμενη με το ρήμα "φυλάσσω/φυλάττω") έχει να κάνει γενικά με αυτό που λέμε "φύλαξη". Από εκεί απορρέουν και οι ειδικότερες σημασίες που θα δούμε εδώ. Μία από τη σημασίες αυτές είναι εκείνη της "φρουράς", της ομάδας δηλ. προσώπων που "φυλάσσουν", επιτηρούν, κάποιο πρόσωπο ή κάποιον χώρο. Αυτή είναι και η σημασία της λέξης "φυλακή" στο πρώτο απόσπασμα ("θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου" = "θέσε [βάλε], Κύριε, φρουρά στο στόμα μου"). Όπως σήμερα στον στρατό, έτσι και στην αρχαιότητα οι φρουρές αυτές είχαν "βάρδιες", δηλ. κανονισμένες ώρες διάρκειας. Σήμερα οι βάρδιες αυτές είναι κατά κανόνα δίωρες. Στην αρχαιότητα κρατούσαν συνολικά ένα δωδεκάωρο (από τις 6 το απόγευμα μέχρι τις 6 το πρωί της επόμενης μέρας), και, καθώς δεν υπήρχαν ρολόγια (με τη σημερινή τους μορφή τουλάχιστον), αποτελούσαν και μονάδα μέτρησης του χρόνου. Οι βάρδιες αυτές ήταν τρεις ή πέντε, αλλά στους Ρωμαίους ήταν τέσσερις (άρα τρίωρης διάρκειας η καθεμία: 6-9, 9-12, 12-3, 3-6). Στο χωρίο Ματθ. 14:25 διαβάζουμε: "τετάρτῃ δὲ φυλακῇ τῆς νυκτὸς", δηλ. κατά το τέταρτο τρίωρο: 3-6 το πρωί. Επομένως, η φράση "ἀπὸ φυλακῆς πρωΐας μέχρι νυκτός" πρέπει να κατανοηθεί ως "από πολύ πρωί ["αξημέρωτα", "από τον βαθύ όρθρο" θα λέγαμε] μέχρι τη νύχτα", άρα, κατ' επέκταση, "όλη την ημέρα". Στην περίπτωση του "ἐν φυλακῇ ἤμην καὶ ἤλθετε πρός με" έχουμε τη σημερινή (τοπική) σημασία της λέξης "φυλακή" ως του χώρου φυλάκισης.

Δ Ε Κ Α Π Ε Ν Τ Ε Α Υ Γ Ο Υ Σ Τ Ο Ι

Έρχονται χέρι χέρι θυμωνιές κι' ονείρατα με τα πρώτα διάσωσον των δεκαπέντε Αυγούστων. Ανεμίζουν χρυσά κι' απεραντα τα στάχυα καρπερή η μήτρα τη Μεσαρκάς στείρος ο πόνος αχ , μάνες τζιαι παιδκιά ... "Στάχυν η βλαστήσασα τον θείον" ταχύ αποδίωξε Α σ τ α θ κ ι ώ τ ι σ σ α ,τις ρημάχτρες ακρίδες . Παλλούρες ψηλές περιζήτητες σε σκέπουν Μητέρα . Ασήμι το τάμα :Να γλέπουμεν νύκταν τζιαι μέραν τούτο τον Σπόρο !Λυσσασμένα τα όρνια θαρκιέσαι εχορτάσαν ; Χαίρε ,το Άνθος της Αφθαρσίας ,χαίρε Τρανή Π α λ λ ο υ ρ ι ώ τ ι σ σ α . Ποιός είδε ποτές γλυκιά γλυκύτατη αψινθιά ; Χωρίς εξοχές χωρίς αγγυλώσεις διπλοστρόγγυλοι αριθμοί... Κι όταν άνοιξε την όγδοη σφραγίδα ,ο Αρχάγγελος σάλπισε περίτρανα : Αν ο Παράδεισος ήταν στη γη ,θάτανε σίγουρα εδώ . Δύστηνοι οι καιροί... Όρθιες οι λόγχες των φύλλων φυλάνε στο στόμιο της σπηλιάς τον αρχέτυπο Γλυκασμό των Αγγέλων. Χαίρε Κόρη Α ψ ι ν θ ι ώ τ ι σ σ α . Ματζινοήσιν μαζεύει απ' τους γύρω κήπους ο γέρο Παναής. Τι εστί ματζινοήσιν νοείς ; Ο αγιογράφος εντός ,πλατύφυλλη ιχνογραφεί τη Χάρη στα μάγουλά Σου Θεομήτορ Μ α κ ε δ ο ν ί τ ι σ σ α . Στο Τριμίθι μεγάλη η τριμηθιά. Μεγίστη η Τριμιθιώτισσα Να τρί τωνε , Θεέ μου ,Μεγάλος Παρακλητικός το χιλιοποθούμενο . Θα γυρίσεις , το ξέρω πάντα γυρίζεις ασυμβίβαστη Εσύ Τ ρ ι μ ι θ κ ι ώ τ ι σ σ α . Δεκαπέντε Αύγουστοι ευλύγιστοι χωρίς τη σκληράδα της εγκατάλειψης πλέκουν κρίνα και γιασεμιά στην πάσαν Ε λ π ί δ α τους !

Πόσο χαίρομαι πού έγινα ορθόδοξος!

Όποιος βαφτίστηκε μικρός δεν ξέρει και δεν μπορεί να φανταστεί τι σημαίνει βάπτισμα. Πάνω μου, έρχονται κάθε τόσο όλο και πιο συχνά κύματα ευτυχίας. Τελικά είναι αλήθεια ότι το βάπτισμα είναι άγιο μυστήριο, γιατί όντως υπάρχουν άγια μυστήρια. Διαφορετικά αυτή η ευτυχία που με κατακλύζει, με κυριεύει, με ντύνει , με νικά, δεν θα μπορούσε να είναι τόσο απίστευτα θαυμαστή και πλήρης. Ησυχία και τέλεια απάθεια. Για όλα. ‘Αλλά και μια γλυκύτητα. Στο στόμα, στους μυς, όλο το σώμα. Και ταυτόχρονα μια καρτερία, μια αίσθηση πως θα μπορούσα να κάνω οτιδήποτε, ένα κίνητρο για να συγχωρέσω τον οποιονδήποτε, ένα χαμόγελο ανεκτικότητας που υπάρχει παντού (όχι μόνο στα χείλη). Κι ένα είδος τρυφερού αέρα τριγύρω, μια ατμόσφαιρα όμοια μ’ εκείνη των βιβλίων που διάβαζα στα παιδικά μου χρόνια. Μια αίσθηση απόλυτης σιγουριάς και μια ατέλειωτη απομάκρυνση στην ηρεμία. Ένα χέρι που μου απλώνεται, ένα χέρι γεμάτο σοφία και καλοσύνη. Είναι κι αυτή ή αίσθηση του καινούργιου… είμαι καινός άνθρωπος. Από που να έρχεται τόση φρεσκάδα και ανανέωση; Επιβεβαιώνεται στην Αποκάλυψη (21,5) το "ιδού καινά ποιώ πάντα", δηλαδή και τώρα όλα τα κάνω καινούργια, αλλά ο Παύλος αναφέρει χαρακτηριστικά: "Όταν κάποιος είναι με τον Χριστό, είναι καινή ύπαρξη. Τα παλιά πέρασαν, όλα τώρα έγιναν καινούργια". Διήγηση στη Μονή Βάρατεκ, 1971 Στη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου εξομολογούμαι στον π. Καλλίνικο. Ανάμεσα στ' άλλα, του λέω: "ένας πρώην συγκρατούμενος μου στις φυλακές, έρχεται συνεχώς και μου γυρεύει δανεικά (κι αγύριστα). Βρωμοκοπάει κρασί και κάπου-κάπου μου πετάει χοντρά ψέματα: πως πέθανε το παιδί του και δεν έχει χρήματα για την κηδεία (ξεχνάει ότι εγώ ξέρω πως δεν είχε ποτέ του παιδί), έδωσα ότι του έδωσα και μετά απομακρύνθηκα. Αισθάνομαι παρ' όλα αυτά ένταση μέσα μου. Πώς όμως να φερθεί κανείς με κάποιον μεθύστακα;" "Καλά έκανες και του έδωσες", με κόβει ο πνευματικός. "Αν ξανάρθει, να του δώσεις πάλι, μην τον διώξεις. Κι εγώ", λέει ό π. Καλλίνικος, "έχω έναν φίλο που μεθάει ο κακομοίρης κι όταν έρχεται από δω, του δίνω από ανθρωπιά.." Πόσο χαίρομαι πού έγινα ορθόδοξος! π.Nicolae Steinhardt

Κυριακή Z’ Ματθαίου -Δύο τυφλοί... φωτογράφοι!

Ολόκληρη η επί γης ζωή του Κυρίου μας είναι μια προσφορά στον άνθρωπο για σωτηρία. «Και περιῆγεν ὁ Ἱησοῦς τὰς πόλεις πάσας καὶ τὰς κώμας διδάσκων, κηρύσσων… καὶ θεραπεύων πάσαν νόσον…». Η παρουσία Του είναι φανερή παρουσία του Θεού στην γη. Η διδασκαλία Του, το κήρυγμά Του, τα θαύματά Του αυτό υποδηλώνουν. Μόνον οι ψυχικά τυφλοί δεν το βλέπουν. Αλήθεια, έχετε δει τυφλό φωτογράφο; Αδύνατον αυτό να συμβεί θα πείτε. Και όμως. Αυτό παρακολουθούμε και βλέπουμε εμείς σήμερα στο ιερό Ευαγγέλιο. Δύο τυφλοί φωτογράφοι!... δεν βλέπουν καθόλου και όμως φωτογραφίζουν το ομορφότερο, το γλυκύτερο πρόσωπο του κόσμου. Τον Ιησού Χριστό μας. Αυτοί οι δύο τυφλοί που δεν είχαν δει ποτέ το φως, αυτοί που δεν είχαν δει το πρόσωπο του Χριστού, τα θαύματα Του, γνώριζαν πολύ καλύτερα από άλλους την σωστή πληροφόρηση για το πρόσωπο του Χριστού μας. Όταν οι άλλοι Γραμματείς και Φαρισαίοι, ενώ βλέπουν με τα μάτια τους, γνωρίζουν τον Νόμο και τους προφήτες, είναι πνευματικά τυφλοί, λέγοντες «ὅτι ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια» και κάνει θαύματα. Το κενό της οράσεως αυτών των δύο τυφλών το αναπληρώνει όχι η ακοή ή η αφή, αλλά μια άλλη αίσθηση. Η λεγομένη έκτη αίσθηση. Είναι η όραση της καρδιάς και αυτή είναι η πίστη. Αυτή είναι η μυστική όραση. Οι Γραμματείς και Φαρισαίοι δεν διαθέτουν αυτήν την όραση γι αυτό και δεν μπορούν να δουν αυτό που βλέπουν οι δύο τυφλοί του Ευαγγελίου μας. Έχουν σωματικά μάτια αλλά είναι τυφλοί. Τυφλοί πνευματικά. Πόσο υπέροχοι φωτογράφοι αυτοί οι δύο τυφλοί! Τον φωτογράφισαν ως «Υιό Δαυίδ». Αναμενόμενο Μεσσία, δηλαδή ως Θεάνθρωπο. Οι Φαρισαίοι αντιθέτως τον φωτογραφίζουν ως όργανο του διαβόλου. Τι λένε «ἐν τῷ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια». Γι αυτούς ισχύει ο λόγος του προφήτη Ησαΐα που λέγει «ἀκοή ἀκούσετε καὶ οὐ μὴ συνῆτε καὶ βλέποντες βλέψετε καὶ οὐ μὴ ἴδητε». Θα ακούσετε και δεν θα καταλάβετε και θα κοιτάζετε αλλά δεν θα βλέπετε. Αυτό το θαύμα είναι ένα από τα πολλά θαύματα που καθημερινά επιτελούσε ο Κύριός μας. Όμως παρατηρούμε κάποια σημεία που μας βοηθούν να καταλάβουμε και να βγάλουμε κάποιες αλήθειες για την δική μας κατάρτιση και πνευματική ωφέλεια. Οι τυφλοί κράζουν ακλουθώντας «Ἐλέησον ἡμᾶς Υἱε Δαυίδ». Έχουν πίστη και επιμονή, δεν αποκάμουν, επιμένουν. Ο Χριστός μας κάνει πως αδιαφορεί, θέλει να δοκιμάσει την πίστη τους. Μπαίνει στο σπίτι, αυτοί επιμένουν! Τους ρωτά «πιστεύετε ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιήσαι;». «Ναι Κύριε» και τότε κάνει το θαύμα, οι τυφλοί βλέπουν, «κατά την πίστιν ὑμῶν γενηθήτω ὑμῖν», κατά την πίστη σας να γίνει αυτό που επιθυμείτε. Αδελφοί μου να γνωρίζουμε ότι πάντοτε μας ακούει ο Χριστός μας, όταν με πίστη και αγωνία του ζητάμε αυτό που έχουμε ανάγκη· ίσως να μην ανταποκρίνεται αμέσως. Δοκιμάζει την πίστη μας. Αργεί, αλλά απαντά πάντοτε για την δική μας ωφέλεια. Οι δύο αυτοί τυφλοί ήταν άξιοι να γνωρίσουν το θαύμα για τρείς κυρίως λόγους: είχαν πίστη και αυτό βεβαιώνεται από την ομολογία τους. Τον αναγνωρίζουν ως Μεσσία – Σωτήρα, Υιό Δαυίδ. Αυτήν την πίστη την αναγνωρίζει ο Χριστός. Δεν διστάζουν να ομολογήσουν ενώπιον πάντων τον Χριστό ως Λυτρωτή. Η ομολογία μας και η προσευχή μας είναι θάρρος και επικοινωνία με τον Θεό. Είχαν την δύναμη να διαφημίσουν τον Χριστό σ’ όλη την γη εκείνη «οἱ δὲ ἐξελθόντες διεφήμισαν αὐτὸν ἐν ὅλη τῇ γῇ ἐκείνῃ». Έχουμε καθήκον να μιλάμε για τον Χριστό και για τις ευεργεσίες που μας προσφέρει και στους άλλους ανθρώπους για να γνωρίσουν και εκείνοι τον Κύριο. Το φως που προσφέρει ο Θεός στον άνθρωπο ανήκει σε τρείς κατηγορίες. Το σωματικό φως που δίνουν τα σαρκικά μάτια μας. Το εσωτερικό φως της ψυχής μας, που μπορούμε να δούμε τα μεγαλεία του Θεού, και το τρίτο φως είναι το άκτιστο φως που βλέπουν μόνον οι άγιες μορφές. Αυτά τα φώτα να αξιώσει ο Θεός να έχουμε. Αμήν! Γραπτό κήρυγμα της Ιεράς Μητροπόλεως Κερκύρας (31-07-2022)